Co to jest samopreferencja marketplace?
Samopreferencja marketplace to praktyka, w której operator platformy faworyzuje własne produkty (lub produkty podmiotów kontrolowanych) wobec ofert sprzedawców trzecich — w plasowaniu, dostępie do danych, wynagrodzeniu lub dostępie do interfejsów.
Najbardziej znane przykłady to platformy, które prowadzą marketplace dla sprzedawców i jednocześnie sprzedają produkty pod własną marką, oraz sklepy z aplikacjami operatora platformy mobilnej, które konkurują z aplikacjami zewnętrznych deweloperów.
Czy P2B zakazuje samopreferencji?
Nie. Art. 7 rozporządzenia (UE) 2019/1150 (P2B) nie zakazuje samopreferencji — wymaga jej ujawnienia w regulaminie marketplace wraz z uzasadnieniem.
Operator marketplace, który chce konkurować ze swoimi sprzedawcami trzecimi (sprzedając towary lub usługi pod własną marką lub przez podmiot zależny), musi w warunkach korzystania z usług zamieścić „opis wszelkich przypadków zróżnicowanego traktowania" — odnoszący się do „głównych powodów ekonomicznych, handlowych lub prawnych takiego zróżnicowanego traktowania" (art. 7 ust. 1).
- Powody ekonomiczne
- Niższe koszty operacyjne, korzyści skali, integracja logistyki, optymalizacja łańcucha dostaw.
- Powody handlowe
- Strategia budowania marki własnej, promocja nowej kategorii, wyłączność produktowa, eksperymenty asortymentowe.
- Powody prawne
- Obowiązki regulacyjne, których spełnienie wymaga zróżnicowanego traktowania, np. specyficzne wymogi dla niektórych kategorii produktów.
Naszym zdaniem jeżeli powodu nie da się sformułować w żadnej z tych trzech kategorii, warto się zastanowić, czy zróżnicowane traktowanie ma w ogóle uzasadnienie biznesowe.
Jakie cztery obszary obejmuje art. 7 ust. 3?
Art. 7 ust. 3 wymienia cztery konkretne obszary, w których ujawnienie zróżnicowanego traktowania jest obowiązkowe — dostęp do danych, plasowanie, wynagrodzenie i dostęp do interfejsów technicznych.
| Obszar (art. 7 ust. 3) | Co obejmuje | Typowe przejawy samopreferencji |
|---|---|---|
| lit. a — Dostęp do danych | Dostęp marketplace lub kontrolowanych podmiotów do danych osobowych i innych danych dostarczanych przez sprzedawców i konsumentów lub generowanych w wyniku świadczenia usług | Szerszy dostęp marek własnych do danych analitycznych niż sprzedawców trzecich |
| lit. b — Plasowanie i ustawienia | Pozycja w mechanizmie plasowania (z art. 5) i inne ustawienia wpływające na dostęp konsumentów do ofert | Oferty marki własnej zawsze widoczne na pierwszej stronie wyników |
| lit. c — Wynagrodzenie | Bezpośrednie i pośrednie wynagrodzenie pobierane za korzystanie z usług | Niższe prowizje wobec własnych jednostek lub zwolnienia z opłat dodatkowych |
| lit. d — Dostęp do interfejsów | Dostęp do usług, funkcji lub interfejsów technicznych istotnych dla sprzedawcy, w tym warunki ich korzystania i wynagrodzenie pobierane za korzystanie | Preferencyjny dostęp do API, narzędzi marketingowych, paneli analitycznych dla podmiotów wewnętrznych grupy |
Z naszego doświadczenia w audytach platform internetowych obszar lit. d (dostęp do narzędzi technicznych) bywa najbardziej zaskakujący dla operatorów. Programy własnościowe (np. preferencyjne API dla podmiotów wewnętrznych) były rozwijane przez zespoły techniczne bez świadomości, że tworzą zróżnicowane traktowanie wymagające ujawnienia.
Czy P2B obejmuje także podmioty zależne?
Tak. Obowiązek ujawnienia z art. 7 ust. 1 obejmuje również użytkowników biznesowych, których marketplace „kontroluje" w rozumieniu art. 2 pkt 9 P2B.
Pojęcie kontroli jest przejęte z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 (rozporządzenie o kontroli koncentracji przedsiębiorstw) — „własność przedsiębiorstwa lub zdolność wywierania decydującego wpływu na przedsiębiorstwo". W praktyce oznacza to, że obowiązek ujawnienia rozciąga się na podmioty zależne i kapitałowo powiązane z operatorem marketplace.
Jak P2B w art. 7 ma się do DSA i DMA?
P2B wprowadza obowiązek przejrzystości samopreferencji dla wszystkich marketplace. DSA i DMA wprowadzają dodatkowe, surowsze reżimy — ale tylko dla bardzo dużych platform i strażników dostępu.
- P2B (rozporządzenie 2019/1150)
- Obejmuje wszystkie marketplace działające w UE wobec sprzedawców z UE. Wymaga ujawnienia, nie zakazuje praktyk.
- DSA — Akt o usługach cyfrowych (rozporządzenie (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r.)
- Wprowadza dodatkowe obowiązki dla bardzo dużych platform internetowych (VLOP) i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych (VLOSE). Obejmuje m.in. szerszą przejrzystość algorytmów rekomendacji.
- DMA — Akt o rynkach cyfrowych (rozporządzenie (UE) 2022/1925 z dnia 14 września 2022 r.)
- Wprowadza wprost zakazy samopreferencji wobec strażników dostępu (gatekeepers) wskazanych przez Komisję Europejską.
- Prawo konkurencji (art. 102 TFUE)
- Niezależnie od P2B, samopreferencja może podlegać ocenie z perspektywy zakazu nadużycia pozycji dominującej.
Z naszego doświadczenia operatorzy średnich i mniejszych marketplace czasami błędnie zakładają, że „skoro DSA i DMA mnie nie dotyczą, to art. 7 P2B też nie". To błąd — P2B obejmuje wszystkie marketplace działające w UE wobec użytkowników biznesowych z UE, niezależnie od ich rozmiaru.
Czego art. 7 P2B nie reguluje?
Art. 7 P2B nie wprowadza zakazu samopreferencji, nie wymaga równych warunków dla wszystkich sprzedawców i nie określa limitów udziału własnych ofert.
- Brak zakazu samopreferencji — marketplace może faworyzować własne produkty pod warunkiem ujawnienia.
- Brak obowiązku zapewnienia takich samych warunków — P2B nie wymusza równych prowizji, równego dostępu do API ani równego plasowania.
- Brak limitów udziału ofert własnych w kategorii ani na pierwszej stronie wyników.
Naszym zdaniem to świadoma decyzja prawodawcy unijnego. P2B koncentruje się na przejrzystości — surowsze interwencje (zakazy, limity) zostały zarezerwowane dla DMA i prawa konkurencji, gdzie ocenie podlega siła rynkowa konkretnego operatora.
Najczęstsze błędy operatorów marketplace przy wdrażaniu art. 7
- Brak audytu wewnętrznego — operator nie ma pełnej listy praktyk różnicujących między „nami" a „sprzedawcami trzecimi".
- Pomijanie podmiotów zależnych — art. 7 ust. 1 obejmuje również użytkowników biznesowych „kontrolowanych" przez marketplace.
- Opis ograniczony tylko do plasowania (lit. b) z pominięciem trzech pozostałych obszarów (dane, wynagrodzenie, dostęp do interfejsów).
- Brak uzasadnienia („głównych powodów ekonomicznych, handlowych lub prawnych") — operator ogranicza się do opisu różnic.
- Założenie, że „art. 7 mnie nie dotyczy, bo jestem małym marketplace" — błąd; art. 7 nie ma zwolnienia dla małych przedsiębiorstw.
Najważniejsze działania do podjęcia
- Przeprowadź audyt wewnętrzny wszystkich praktyk różnicujących między ofertami własnymi (i ofertami podmiotów kontrolowanych) a ofertami sprzedawców trzecich. Pokryj cztery obszary z art. 7 ust. 3: dane, plasowanie, wynagrodzenie, dostęp do interfejsów.
- Dla każdej praktyki sformułuj uzasadnienie w jednej z trzech kategorii: ekonomiczne, handlowe, prawne. Jeżeli uzasadnienia nie ma — rozważ rezygnację z tej praktyki.
- Włącz wynik audytu do regulaminu marketplace — w sposób przejrzysty i konkretny.
- Sprawdź, czy operator nie podlega surowszym reżimom (DSA, DMA, prawo konkurencji).
- Włącz audyt samopreferencji do cyklu compliance — co najmniej raz w roku weryfikuj, czy nie pojawiły się nowe praktyki różnicujące.
- Zaprojektuj proces wewnętrzny, w którym każda nowa funkcja marketplace jest oceniana pod kątem potencjalnej samopreferencji już na etapie projektowania.
