Question 1

Co oznacza skrót AML/CFT?

Accepted Answer

Skrót **AML/CFT** (ang. *Anti-Money Laundering / Countering the Financing of Terrorism*) oznacza „przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu". W polskiej nomenklaturze stosuje się również skrót **PPP/PFT**.

Jest to zintegrowany, międzynarodowy system regulacji prawnych, procedur instytucjonalnych i środków operacyjnych, którego celem jest ochrona integralności systemu finansowego poprzez zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie:

1. **Prania pieniędzy (AML)** – wprowadzania do legalnego obrotu wartości majątkowych pochodzących z działalności przestępczej w celu ukrycia ich nielegalnego źródła.
2. **Finansowania terroryzmu (CFT)** – gromadzenia lub udostępniania środków (legalnych lub nielegalnych) z zamiarem ich wykorzystania do działalności terrorystycznej.
3. W praktyce coraz częściej również **finansowania proliferacji broni masowego rażenia (CPF)** – element globalnych standardów walki z nielegalnymi finansami.

System opiera się na trzech filarach:

- **Ramy prawno-instytucjonalne** – akty prawa krajowego, unijnego i międzynarodowego oraz wyspecjalizowane organy. W Polsce podstawą jest ustawa AML, a centralnym organem – Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF).
- **Obowiązki sektora prywatnego (instytucji obowiązanych)** – prewencyjny trzon systemu: stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego (identyfikacja i weryfikacja klienta oraz beneficjenta rzeczywistego – KYC/CDD), bieżące monitorowanie transakcji oraz raportowanie do GIIF transakcji podejrzanych i ponadprogowych.
- **Działania organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości** – ściganie i karanie za pranie pieniędzy (art. 299 KK) oraz finansowanie terroryzmu (art. 165a KK), a także sankcje administracyjne nakładane za naruszenie obowiązków ustawowych.

**Kontekst międzynarodowy i unijny.** Standardy globalne wyznacza FATF. Na poziomie UE polskie przepisy są transpozycją kolejnych dyrektyw AML (obecnie obowiązujący stan prawny opiera się m.in. na dyrektywie 2015/849 ze zmianami). Trwa wdrażanie nowego pakietu AML UE: rozporządzenia AMLR (2024/1624), dyrektywy AMLD6 (2024/1640) oraz rozporządzenia powołującego nowy unijny organ nadzoru AMLA. Pakiet wchodzi etapami – główne stosowanie rozporządzenia AMLR przewidziano od 10 lipca 2027 r. Do tego czasu polski stan prawny określa obowiązująca ustawa AML z 2018 r.

Podstawa prawna: ustawa AML (całość, w szczególności art. 1 i art. 2); art. 299 i art. 165a KK; rozporządzenie AMLR (UE) 2024/1624; dyrektywa AMLD6 (UE) 2024/1640; dyrektywa 2015/849.

Question 2

Czym jest przestępstwo prania pieniędzy i dlaczego jest klasyfikowane jako przestępstwo następcze?

Accepted Answer

Czym jest przestępstwo prania pieniędzy i dlaczego jest klasyfikowane jako przestępstwo następcze?

Pranie pieniędzy to podejmowanie czynności mających ukryć przestępcze pochodzenie wartości majątkowych (pieniędzy, papierów wartościowych, walut wirtualnych itp.) i wprowadzić je do legalnego obrotu, tak by wyglądały na uczciwie zarobione. Ustawa AML definiuje pranie pieniędzy przez odesłanie do art. 299 Kodeksu karnego. Przestępstwo to nazywa się następczym (wtórnym), ponieważ jego popełnienie jest możliwe dopiero po wcześniejszym czynie zabronionym (tzw. przestępstwie bazowym), z którego pochodzą nielegalne środki. Bez „brudnych" pieniędzy nie ma czego „prać". Co istotne, dla skazania za pranie pieniędzy nie jest konieczne wcześniejsze prawomocne skazanie sprawcy przestępstwa bazowego – wystarczy wykazać przestępcze pochodzenie środków.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 14 ustawy AML; art. 299 KK.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 3283 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 14 ustawy AML; art. 299 KK.

Question 3

Czy ustawa AML/CFT dotyczy tylko transakcji finansowych?

Accepted Answer

Czy ustawa AML/CFT dotyczy tylko transakcji finansowych?

Nie. Choć wiele przepisów dotyczy transakcji i instytucji finansowych, ustawa AML obejmuje znacznie szerszy krąg podmiotów i czynności. Obowiązki ciążą m.in. na notariuszach, adwokatach, radcach prawnych i doradcach podatkowych (w określonym zakresie), pośrednikach w obrocie nieruchomościami, biurach rachunkowych, podmiotach z branży hazardowej, lombardach, a także na każdym przedsiębiorcy przyjmującym lub dokonującym płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej 10 000 euro. Ustawa reguluje też ocenę ryzyka, procedury wewnętrzne, szkolenia, blokady rachunków i współpracę z GIIF. Dotyczy więc każdej czynności, która może służyć praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu, niezależnie od jej „finansowego" charakteru.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 ustawy AML; uzupełniająco art. 27, art. 33–37, art. 49–52, art. 72 i nast.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2060 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 ustawy AML; uzupełniająco art. 27, art. 33–37, art. 49–52, art. 72 i nast.

Question 4

Co to jest „podejście oparte na ryzyku" (risk-based approach) w AML/CFT?

Accepted Answer

Podejście oparte na ryzyku (ang. *risk-based approach*, RBA) to fundamentalna zasada AML/CFT: instytucja obowiązana najpierw rozpoznaje i ocenia, jak duże ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu wiąże się z danym klientem, produktem czy transakcją, a następnie dobiera środki adekwatne do tego ryzyka. Tam, gdzie ryzyko jest niskie, można stosować uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego; tam, gdzie wysokie – środki wzmożone. Dzięki temu zasoby koncentrowane są tam, gdzie zagrożenie jest największe. Ocena ryzyka musi być dokumentowana i okresowo aktualizowana. RBA jest zgodne z rekomendacjami FATF i stanowi rdzeń całego polskiego systemu AML.

Podstawa prawna: art. 25, art. 27, art. 33 (zwłaszcza ust. 3 i 4), art. 34, art. 42 i art. 43 ustawy AML.

Question 5

Jakie są podstawowe zasady etyki zawodowej w zakresie AML/CFT?

Accepted Answer

Jakie są podstawowe zasady etyki zawodowej w zakresie AML/CFT?

Ustawa AML nie zawiera odrębnego „kodeksu etyki AML", ale z jej przepisów oraz z ogólnych standardów zawodowych można wyprowadzić zestaw zasad, którymi powinny kierować się osoby i instytucje obowiązane: uczciwość i rzetelność, profesjonalizm (w tym udział w szkoleniach), poufność (zakaz ujawniania klientowi faktu zgłoszenia – tzw. zasada no tipping-off), obiektywizm i proporcjonalność oceny ryzyka, odpowiedzialność, współpraca z organami nadzoru, przejrzystość i dokumentowanie działań, unikanie konfliktów interesów, ochrona sygnalistów oraz poszanowanie ochrony danych osobowych. Wiele z tych zasad ma oparcie w konkretnych przepisach ustawy, a poszczególne zawody mają dodatkowo własne kodeksy etyczne.

Podstawa prawna: art. 33–37, art. 49, art. 52, art. 53, art. 53a, art. 54, art. 147 i nast., art. 156–157 ustawy AML; RODO (rozporządzenie (UE) 2016/679).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2328 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 33–37, art. 49, art. 52, art. 53, art. 53a, art. 54, art. 147 i nast., art. 156–157 ustawy AML; RODO (rozporządzenie (UE) 2016/679).

Question 6

Czym są „podejrzane działania" w kontekście AML/CFT?

Accepted Answer

Czym są „podejrzane działania" w kontekście AML/CFT?

„Podejrzane działania" to wszelkie transakcje, zachowania klientów lub okoliczności, które budzą uzasadnione podejrzenie związku z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. Nie muszą wprost wskazywać na przestępstwo – wystarczy, że odbiegają od typowego profilu klienta, nie mają jasnego uzasadnienia ekonomicznego lub są nietypowe w danych okolicznościach. Przykłady: nietypowe operacje gotówkowe, skomplikowane struktury transakcji bez celu gospodarczego, powiązania z krajami wysokiego ryzyka, nagła zmiana zachowania klienta czy próby uniknięcia identyfikacji. Instytucja obowiązana, która poweźmie uzasadnione podejrzenie, ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić GIIF.

Podstawa prawna: art. 50, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 72, art. 74, art. 86, art. 89 ust. 1, art. 90 ustawy AML; Komunikat GIIF nr 21 (przekazywanie zawiadomień, o których mowa w art. 86), nr 22 (praktyczne aspekty stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz przekazywania zawiadomień z art. 74 i art. 86).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 3019 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 72, art. 74, art. 86, art. 89 ust. 1, art. 90 ustawy AML; Komunikat GIIF nr 21 (przekazywanie zawiadomień, o których mowa w art. 86), nr 22 (praktyczne aspekty stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz przekazywania zawiadomień z art. 74 i art. 86).

Question 7

Jakie są główne etapy procesu prania pieniędzy?

Accepted Answer

Jakie są główne etapy procesu prania pieniędzy?

Proces prania pieniędzy opisuje się klasycznie w trzech etapach. Pierwszy to lokowanie (placement) – wprowadzenie nielegalnej gotówki do systemu finansowego (np. wpłata na rachunek, zakup żetonów w kasynie). Drugi to maskowanie (layering) – seria transakcji, która ma zatrzeć ślady i zerwać powiązanie z pierwotnym przestępstwem (np. przelewy między rachunkami w różnych krajach, zakup i sprzedaż aktywów). Trzeci to integracja (integration) – wprowadzenie „wypranych" środków do legalnej gospodarki jako pozornie uczciwego dochodu (np. inwestycje, zakup luksusowych dóbr). W praktyce etapy te bywają uproszczone lub nakładają się na siebie.

Podstawa prawna: brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML (pojęcie opisowe); kontekst: art. 2 ust. 2 pkt 14, art. 33, art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy AML; art. 299 KK.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1678 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML (pojęcie opisowe); kontekst: art. 2 ust. 2 pkt 14, art. 33, art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy AML; art. 299 KK.

Question 8

Co to jest „structuring"?

Accepted Answer

Co to jest „structuring"?

„Structuring" (strukturyzacja) to – podobnie jak smurfing – technika polegająca na dzieleniu większych kwot na mniejsze transakcje w celu uniknięcia obowiązku zgłoszenia lub identyfikacji. W praktyce oba terminy bywają używane zamiennie, choć „structuring" akcentuje bardziej zaplanowane, wyrafinowane działania, ukrywające nie tylko sam transfer, lecz także powiązania między transakcjami. Może obejmować wpłaty poniżej progu w różnych bankach, przelewy na liczne rachunki, korzystanie z różnych osób i firm („słupów") oraz zmianę formy aktywów (np. gotówka na kryptowaluty, a następnie na nieruchomości). Ustawa AML nie definiuje tego pojęcia wprost, ale takie działania mieszczą się w definicji prania pieniędzy.

Podstawa prawna: brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML (pojęcie opisowe); kontekst: art. 2 ust. 2 pkt 14, art. 72, art. 74, art. 86, art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy AML; art. 299 KK.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1766 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML (pojęcie opisowe); kontekst: art. 2 ust. 2 pkt 14, art. 72, art. 74, art. 86, art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy AML; art. 299 KK.

Question 9

Kto jest instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy?

Accepted Answer

**Instytucja obowiązana** to podmiot – osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – na który ustawa nakłada obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz szeregu powinności sprawozdawczych i organizacyjnych. Podmioty te, ze względu na charakter działalności, zostały zidentyfikowane przez ustawodawcę unijnego i krajowego (w ślad za standardami FATF) jako tzw. *gatekeepers* – strażnicy chroniący legalny obrót przed środkami z nielegalnych źródeł.

Katalog instytucji obowiązanych zawiera **art. 2 ust. 1 ustawy AML**. Jest to katalog **zamknięty** – status instytucji obowiązanej wynika z przynależności do jednej z kategorii ustawowych, a nie z subiektywnej oceny. Obejmuje on m.in.:

| Sektor | Przykładowe podmioty |
|---|---|
| Bankowy i finansowy | banki krajowe, oddziały banków zagranicznych i instytucji kredytowych, instytucje finansowe; SKOK-i i Krajowa SKOK |
| Usługi płatnicze i pieniądz elektroniczny | krajowe i małe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych oraz ich agenci; instytucje pieniądza elektronicznego |
| Rynek kapitałowy | firmy inwestycyjne, banki powiernicze, towarowe domy maklerskie; fundusze inwestycyjne, ASI, TFI i zarządzający ASI |
| Ubezpieczenia | zakłady ubezpieczeń i pośrednicy ubezpieczeniowi – wyłącznie w zakresie ubezpieczeń na życie (dział I) |
| Wymiana walut | przedsiębiorcy prowadzący działalność kantorową oraz inni świadczący usługę wymiany walut lub pośrednictwa w niej |
| Waluty wirtualne | podmioty świadczące usługi wymiany walut wirtualnych, pośrednictwa w niej oraz prowadzenia portfeli (zob. pytanie 16) |
| Profesje | notariusze (w zakresie określonych czynności), adwokaci, radcowie prawni, prawnicy zagraniczni i doradcy podatkowi (w określonym zakresie), biura rachunkowe |
| Usługi na rzecz spółek/trustów | podmioty tworzące osoby prawne, zapewniające siedzibę/adres, sprawujące zarząd, działające jako powiernik |
| Nieruchomości i obrót | pośrednicy w obrocie nieruchomościami; podmioty prowadzące gry hazardowe; obrót dziełami sztuki, antykami i ich przechowywanie |
| Pożyczki i lombardy | instytucje pożyczkowe, przedsiębiorcy wykonujący działalność lombardową |
| Gotówka i pozostałe | przedsiębiorcy przyjmujący lub dokonujący płatności w gotówce ≥ 10 000 euro; operatorzy pocztowi; udostępniający skrytki sejfowe; fundacje i stowarzyszenia (w zakresie płatności gotówkowych) |

Pełen, precyzyjny katalog (z wszystkimi punktami i podpunktami) znajduje się w art. 2 ust. 1 ustawy AML; powyżej przedstawiono go w ujęciu funkcjonalnym. Kluczowa zasada interpretacyjna: o statusie instytucji obowiązanej decyduje **rodzaj faktycznie wykonywanej działalności**, a nie forma prawna, nazwa ani branżowa autoidentyfikacja.

**Stanowiska GIIF dla wybranych kategorii.** GIIF doprecyzował status niektórych instytucji obowiązanych. **Komunikat GIIF nr 19** potwierdza, że każdy podmiot prowadzący działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach (art. 2 ust. 1 pkt 20) staje się instytucją obowiązaną **z mocy samej ustawy AML** – bez odrębnego zgłoszenia i niezależnie od formy prawnej. **Komunikat GIIF nr 102** zbiera natomiast obowiązki przedsiębiorców prowadzących działalność kantorową oraz innych przedsiębiorców świadczących usługę wymiany walut lub pośrednictwa w niej (art. 2 ust. 1 pkt 11), w tym zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz raportowania do GIIF.

**Perspektywa zmian (pakiet AML UE).** Katalog ulegnie istotnemu rozszerzeniu wraz z wejściem w życie unijnego pakietu AML – rozporządzenia AMLR (główne stosowanie od 10 lipca 2027 r.), VI dyrektywy AML oraz utworzeniem urzędu AMLA. AMLR obejmie reżimem AML m.in. wszystkich dostawców usług w zakresie kryptoaktywów (CASP) zgodnie z rozporządzeniem MiCA, platformy crowdfundingu czy pośredników w programach pobytowo-obywatelskich. Do czasu pełnego stosowania AMLR podstawą pozostaje obowiązująca ustawa AML z 2018 r.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 ustawy AML; rozporządzenie AMLR 2024/1624 (stosowanie od 10 lipca 2027 r.), dyrektywa AMLD6 2024/1640; Komunikat GIIF nr 19 (gry hazardowe jako instytucja obowiązana z mocy ustawy), nr 102 (obowiązki przedsiębiorców prowadzących działalność kantorową).

Question 10

Jakie podmioty z sektora FinTech są instytucjami obowiązanymi?

Accepted Answer

Jakie podmioty z sektora FinTech są instytucjami obowiązanymi?

Ustawa AML nie zna pojęcia „FinTech". O tym, czy startup technologiczno-finansowy jest instytucją obowiązaną, decyduje to, jaką działalność faktycznie prowadzi – a nie to, że działa cyfrowo. Instytucją obowiązaną będzie np. instytucja płatnicza, instytucja pieniądza elektronicznego, firma inwestycyjna, giełda lub kantor kryptowalut, instytucja pożyczkowa (także w modelu „kup teraz, zapłać później"), neobank działający na licencji bankowej czy platforma inwestycyjnego crowdfundingu. Decyduje katalog z ustawy AML: jeśli usługa mieści się w jednej z kategorii, podmiot ma pełne obowiązki AML, niezależnie od tego, że świadczy je przez aplikację. Samo bycie „FinTechem" niczego nie przesądza – każdy model wymaga indywidualnej analizy.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 ustawy AML; rozporządzenie AMLR 2024/1624 (stosowanie od 10 lipca 2027 r.), rozporządzenie MiCA 2023/1114.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2366 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 ustawy AML; rozporządzenie AMLR 2024/1624 (stosowanie od 10 lipca 2027 r.), rozporządzenie MiCA 2023/1114.

Question 11

Czy kantory kryptowalut są instytucjami obowiązanymi?

Accepted Answer

Tak. Zgodnie z **art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy AML** instytucjami obowiązanymi są podmioty prowadzące działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie:

a) wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi,
b) wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi,
c) pośrednictwa w wymianie, o której mowa w lit. a lub b,
d) prowadzenia rachunków, o których mowa w art. 2 ust. 2 pkt 17 lit. e ustawy AML.

Kantor kryptowalut dokonujący wymiany walut wirtualnych na środki płatnicze (i odwrotnie) lub pośredniczący w takiej wymianie odpowiada kategorii z lit. a oraz c. „Rachunek" z lit. d (art. 2 ust. 2 pkt 17 lit. e ustawy AML) to prowadzony w formie elektronicznej zbiór danych identyfikacyjnych zapewniających możliwość korzystania z jednostek walut wirtualnych, w tym przeprowadzania transakcji ich wymiany – czyli **portfel** (wallet). Z kolei **waluta wirtualna** została zdefiniowana w **art. 2 ust. 2 pkt 26 ustawy AML** jako cyfrowe odwzorowanie wartości, które nie jest prawnym środkiem płatniczym, pieniądzem elektronicznym, instrumentem finansowym, wekslem ani czekiem, a jest wymienialne w obrocie na środki płatnicze i akceptowane jako środek wymiany.

**Obowiązki.** Jako instytucja obowiązana podmiot kryptowalutowy musi w szczególności: stosować środki bezpieczeństwa finansowego wobec klientów; sporządzać i aktualizować ocenę ryzyka; wdrożyć wewnętrzną procedurę AML; przekazywać GIIF zawiadomienia o transakcjach i okolicznościach podejrzanych; przechowywać dokumentację; wyznaczyć osoby odpowiedzialne za realizację obowiązków (zob. pytania 17–18).

**Rejestr działalności w zakresie walut wirtualnych.** Działalność ta jest **działalnością regulowaną** i wymaga wpisu do rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych (**art. 129m ustawy AML**). Jak wyjaśnia **komunikat GIIF nr 77 (status podmiotów krypto)**, rejestr ma charakter **ewidencyjny** – do wpisu wystarcza wniosek wraz z oświadczeniem przedsiębiorcy; wpisu nie należy utożsamiać z licencją ani z udzieleniem jakiejkolwiek rękojmi. **Działalność w zakresie walut wirtualnych nie jest licencjonowana ani nadzorowana przez GIIF** – natomiast GIIF może wszcząć wobec takiego podmiotu kontrolę wykonywania obowiązków AML/CFT.

**Stanowiska GIIF dla sektora.** Praktyczne wskazówki zawierają: **komunikat GIIF nr 84** (stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego przy transakcjach z wykorzystaniem walut wirtualnych), **komunikat GIIF nr 87** (dla przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie walut wirtualnych, m.in. w kontekście wytycznych EBA), **komunikat GIIF nr 112** (komunikat dla klientów podmiotów z rejestru walut wirtualnych) oraz **komunikat GIIF nr 113** (Travel Rule – wymogi informacyjne towarzyszące transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów na podstawie rozporządzenia 2023/1113). Z kolei **komunikat GIIF nr 30** ostrzega, że podmioty oferujące obrót walutami wirtualnymi (kryptowalutami) z siedzibą **poza terytorium Polski i innych państw członkowskich UE nie są instytucjami obowiązanymi** w rozumieniu ustawy AML i nie podlegają jej reżimowi ani nadzorowi w Polsce – co zwiększa ryzyko po stronie korzystających z nich klientów.

**Perspektywa MiCA/CASP.** Wraz z pełnym stosowaniem rozporządzenia MiCA dotychczasowy reżim rejestrowy dla walut wirtualnych jest zastępowany jednolitym, licencyjnym reżimem dla **dostawców usług w zakresie kryptoaktywów (CASP)**, a obowiązki AML tych podmiotów zostaną zsynchronizowane z definicjami MiCA i nadchodzącym pakietem AML UE. Podmioty z sektora powinny śledzić przepisy przejściowe dotyczące przejścia z rejestru walut wirtualnych na zezwolenie CASP.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 pkt 12, art. 2 ust. 2 pkt 17 lit. e, art. 2 ust. 2 pkt 26, art. 129m ustawy AML; rozporządzenie TFR 2023/1113 (Travel Rule, od 30 grudnia 2024 r.), rozporządzenie MiCA 2023/1114; Komunikat GIIF nr 77 (status podmiotów krypto), nr 84 (środki bezpieczeństwa finansowego przy walutach wirtualnych), nr 87 (wskazówki dla przedsiębiorców krypto, wytyczne EBA), nr 112 (komunikat dla klientów podmiotów z rejestru walut wirtualnych), nr 113 (Travel Rule), nr 30 (ostrzeżenie o podmiotach krypto spoza UE).

Question 12

Kim jest analityk AML (AML-RO) i jakie są jego obowiązki?

Accepted Answer

Kim jest analityk AML (AML-RO) i jakie są jego obowiązki?

„Analityk AML" i „AMLRO" (Anti-Money Laundering Reporting Officer) to określenia z praktyki rynkowej – polska ustawa AML ich nie definiuje. Ustawa mówi natomiast o konkretnych funkcjach: o kadrze kierowniczej odpowiedzialnej za obowiązki AML, o wyznaczonym członku zarządu oraz – co najbliższe roli „AMLRO" – o pracowniku na kierowniczym stanowisku, który odpowiada za zgodność i przekazuje zawiadomienia do GIIF. Analityk AML to z kolei stanowisko operacyjne: monitoruje transakcje, analizuje alerty, prowadzi pogłębione analizy podejrzanych przypadków, weryfikuje klientów (KYC) i przygotowuje rekomendacje zgłoszeń do GIIF. Pracuje pod nadzorem osoby wyznaczonej ustawowo. W mniejszych podmiotach wszystkie te role może łączyć jedna osoba.

Podstawa prawna: art. 6, art. 7, art. 8 (z odesłaniem do art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 90), art. 9 ustawy AML; art. 299 KK; brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML dla pojęć „analityk AML" i „AMLRO" (kontekst: terminologia z praktyki rynkowej, stanowisko operacyjne pod nadzorem osoby z art. 8).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2885 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 6, art. 7, art. 8 (z odesłaniem do art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 90), art. 9 ustawy AML; art. 299 KK; brak bezpośredniej podstawy w ustawie AML dla pojęć „analityk AML" i „AMLRO" (kontekst: terminologia z praktyki rynkowej, stanowisko operacyjne pod nadzorem osoby z art. 8).

Question 13

Kim jest osoba odpowiedzialna za AML/CFT w instytucji obowiązanej?

Accepted Answer

Kim jest osoba odpowiedzialna za AML/CFT w instytucji obowiązanej?

Ustawa AML nie wskazuje jednej „osoby od AML", lecz rozdziela odpowiedzialność na kilka ról. Po pierwsze, instytucja wyznacza kadrę kierowniczą wyższego szczebla odpowiedzialną za wykonywanie obowiązków AML. Po drugie, jeśli działa zarząd, wyznacza się spośród jego członków osobę odpowiedzialną za wdrażanie tych obowiązków – to „właściciel" tematu na poziomie zarządu. Po trzecie, wyznacza się pracownika na kierowniczym stanowisku, który dba o bieżącą zgodność i przekazuje zawiadomienia do GIIF (odpowiednik AML officera). W działalności jednoosobowej wszystkie te zadania wykonuje sam przedsiębiorca. Osoby pełniące te funkcje powinny mieć odpowiednią wiedzę o ryzyku prania pieniędzy.

Podstawa prawna: art. 6, art. 7, art. 8 (z odesłaniem do art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 90), art. 9 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2329 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 6, art. 7, art. 8 (z odesłaniem do art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 90), art. 9 ustawy AML.

Question 14

Czym jest Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) i jaką pełni rolę?

Accepted Answer

Czym jest Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) i jaką pełni rolę?

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) to polska jednostka analityki finansowej (FIU) – organ odpowiedzialny za przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, działający w strukturze Ministerstwa Finansów. GIIF zbiera i analizuje informacje o transakcjach i wartościach majątkowych podejrzanych o związek z przestępstwem, może wstrzymywać transakcje i blokować rachunki, przekazuje materiały prokuraturze i innym organom, współpracuje z zagranicznymi FIU, opracowuje krajową ocenę ryzyka, kontroluje instytucje obowiązane i nakłada kary administracyjne. To do GIIF instytucje obowiązane kierują zawiadomienia o podejrzanych transakcjach. Zadania GIIF realizuje wyodrębniona komórka w urzędzie obsługującym ministra finansów (Departament Informacji Finansowej).

Podstawa prawna: art. 10 ust. 1–2, art. 11g, art. 12 ust. 1 (pkt 1–13) i ust. 5 ustawy AML; dyrektywa 2015/849.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2406 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 10 ust. 1–2, art. 11g, art. 12 ust. 1 (pkt 1–13) i ust. 5 ustawy AML; dyrektywa 2015/849.

Question 15

Jaka jest rola GIIF w koordynacji działań AML/CFT na poziomie krajowym?

Accepted Answer

Jaka jest rola GIIF w koordynacji działań AML/CFT na poziomie krajowym?

GIIF jest centralnym punktem polskiego systemu AML/CFT. Jako jednostka analityki finansowej zbiera i analizuje zgłoszenia od instytucji obowiązanych, decyduje o wstrzymaniu transakcji lub blokadzie rachunku, przekazuje materiały organom ścigania i wymienia informacje z jednostkami współpracującymi (Policja, ABW, KNF, KAS) oraz z zagranicznymi FIU. To GIIF opracowuje krajową ocenę ryzyka i strategię przeciwdziałania, kontroluje instytucje obowiązane i nakłada kary. Funkcję koordynacyjną wzmacnia Komitet Bezpieczeństwa Finansowego – organ opiniodawczo-doradczy działający przy ministrze finansów, w którym GIIF odgrywa wiodącą rolę i który spina współpracę instytucji w sprawach AML/CFT.

Podstawa prawna: art. 12 ust. 1 ustawy AML; art. 19, art. 20 ustawy AML (Komitet Bezpieczeństwa Finansowego).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2101 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 12 ust. 1 ustawy AML; art. 19, art. 20 ustawy AML (Komitet Bezpieczeństwa Finansowego).

Question 16

Jakie podmioty poza GIIF mogą kontrolować przestrzeganie przepisów AML/CFT?

Accepted Answer

Jakie podmioty poza GIIF mogą kontrolować przestrzeganie przepisów AML/CFT?

GIIF jest głównym organem kontroli AML, ale nie jedynym. W ramach swojego nadzoru lub kontroli przestrzeganie przepisów AML/CFT sprawdzają także inne organy – zależnie od rodzaju instytucji obowiązanej. Banki, ubezpieczycieli, firmy inwestycyjne, instytucje płatnicze i podobne podmioty kontroluje Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Kantory walut nadzoruje Prezes NBP. SKOK-i kontroluje Krajowa SKOK, notariuszy – prezesi sądów apelacyjnych, stowarzyszenia – wojewodowie lub starostowie, fundacje – właściwi ministrowie lub starostowie, a pozostałe instytucje obowiązane – naczelnicy urzędów celno-skarbowych. Dzięki temu każdy typ instytucji obowiązanej ma przypisany organ kontroli właściwy dla swojej branży.

Podstawa prawna: art. 130 ust. 1–3 ustawy AML (z odesłaniem do art. 131 ust. 1, 2 i 5).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1815 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 130 ust. 1–3 ustawy AML (z odesłaniem do art. 131 ust. 1, 2 i 5).

Question 17

Co obejmują środki bezpieczeństwa finansowego?

Accepted Answer

Co obejmują środki bezpieczeństwa finansowego?

Środki bezpieczeństwa finansowego to zestaw czynności, które instytucja obowiązana musi wykonać wobec klienta, aby ograniczyć ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Obejmują one cztery podstawowe działania: identyfikację klienta i weryfikację jego tożsamości; ustalenie, kto jest beneficjentem rzeczywistym (czyli osobą realnie kontrolującą klienta), wraz z poznaniem struktury własności i kontroli; ocenę celu i charakteru relacji z klientem; oraz bieżące monitorowanie tej relacji, w tym analizę transakcji i aktualizację posiadanych danych. Dodatkowo, jeśli klient działa przez pełnomocnika lub reprezentanta, instytucja identyfikuje i weryfikuje także tę osobę oraz jej umocowanie do działania. To nie jednorazowa formalność przy zawarciu umowy, lecz proces trwający przez cały okres współpracy z klientem.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1–5 ustawy AML (katalog środków bezpieczeństwa finansowego i ich dokumentowanie); art. 34 ust. 2 ustawy AML (identyfikacja osoby upoważnionej do działania w imieniu klienta); art. 130 ustawy AML (organy uprawnione do kontroli).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 3080 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1–5 ustawy AML (katalog środków bezpieczeństwa finansowego i ich dokumentowanie); art. 34 ust. 2 ustawy AML (identyfikacja osoby upoważnionej do działania w imieniu klienta); art. 130 ustawy AML (organy uprawnione do kontroli).

Question 18

Kiedy istnieje obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego?

Accepted Answer

Kiedy istnieje obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego?

Instytucja obowiązana musi zastosować środki bezpieczeństwa finansowego przede wszystkim wtedy, gdy nawiązuje z klientem stałą relację (stosunek gospodarczy) oraz gdy przeprowadza jednorazową transakcję okazjonalną przekraczającą ustawowy próg (co do zasady 15 000 euro). Obowiązek powstaje także – niezależnie od jakiejkolwiek kwoty – w dwóch sytuacjach: gdy pojawia się podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz gdy instytucja ma wątpliwości co do prawdziwości lub kompletności posiadanych danych klienta. Środki stosuje się również wobec dotychczasowych klientów, gdy zmienia się charakter relacji albo dane klienta lub beneficjenta rzeczywistego. Niezastosowanie wymaganych środków oznacza, że instytucja nie może nawiązać relacji, a istniejącą powinna rozwiązać.

Podstawa prawna: art. 35 ust. 1 pkt 1–6 i ust. 2 ustawy AML (przesłanki stosowania środków bezpieczeństwa finansowego); art. 41 ust. 1 ustawy AML (skutek braku możliwości zastosowania środków); art. 2 ust. 1 pkt 12, 20, 21–23 ustawy AML (kategorie instytucji obowiązanych przy progach szczególnych).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 3230 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 35 ust. 1 pkt 1–6 i ust. 2 ustawy AML (przesłanki stosowania środków bezpieczeństwa finansowego); art. 41 ust. 1 ustawy AML (skutek braku możliwości zastosowania środków); art. 2 ust. 1 pkt 12, 20, 21–23 ustawy AML (kategorie instytucji obowiązanych przy progach szczególnych).

Question 19

Czym różni się stosunek gospodarczy od transakcji okazjonalnej?

Accepted Answer

Czym różni się stosunek gospodarczy od transakcji okazjonalnej?

Stosunek gospodarczy to trwała relacja instytucji obowiązanej z klientem, związana z jej działalnością zawodową – na przykład prowadzenie rachunku bankowego, umowa o świadczenie usług płatniczych czy prowadzenie portfela walut wirtualnych. Transakcja okazjonalna to z kolei pojedyncza, jednorazowa operacja realizowana poza taką stałą relacją – na przykład jednorazowa wymiana waluty w kantorze albo wpłata gotówki. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: przy stosunku gospodarczym instytucja stosuje pełen zakres środków bezpieczeństwa, w tym bieżące monitorowanie przez cały okres współpracy, niezależnie od kwoty. Przy transakcji okazjonalnej obowiązki uruchamiają się dopiero po przekroczeniu progu kwotowego (co do zasady 15 000 euro) albo gdy pojawi się podejrzenie prania pieniędzy.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 20 ustawy AML (stosunki gospodarcze); art. 2 ust. 2 pkt 21 ustawy AML (transakcja); art. 2 ust. 2 pkt 22 ustawy AML (transakcja okazjonalna); art. 34 ust. 1 pkt 4 i art. 35 ust. 1 ustawy AML (tryb powstawania obowiązków SBF).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2906 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 20 ustawy AML (stosunki gospodarcze); art. 2 ust. 2 pkt 21 ustawy AML (transakcja); art. 2 ust. 2 pkt 22 ustawy AML (transakcja okazjonalna); art. 34 ust. 1 pkt 4 i art. 35 ust. 1 ustawy AML (tryb powstawania obowiązków SBF).

Question 20

Jaki jest próg kwotowy dla stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w przypadku transakcji okazjonalnych?

Accepted Answer

Progi kwotowe wynikają z **art. 35 ust. 1 pkt 2-4 ustawy AML** i są zróżnicowane według rodzaju transakcji oraz kategorii instytucji obowiązanej.

| Rodzaj transakcji okazjonalnej | Próg | Kogo dotyczy | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Ogólna transakcja okazjonalna | **≥ 15 000 euro** | Wszystkie instytucje obowiązane | art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. a |
| Transfer środków pieniężnych | **> 1 000 euro** | Wszystkie instytucje obowiązane | art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. b |
| Transakcja walutą wirtualną | **≥ 1 000 euro** | VASP (art. 2 ust. 1 pkt 12) | art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. c |
| Gotówkowa transakcja okazjonalna | **≥ 10 000 euro** | Fundacje, stowarzyszenia, przedsiębiorcy przyjmujący gotówkę (art. 2 ust. 1 pkt 21-23) | art. 35 ust. 1 pkt 3 |
| Obstawianie stawek / odbiór wygranych | **≥ 2 000 euro** | Podmioty hazardowe (art. 2 ust. 1 pkt 20) | art. 35 ust. 1 pkt 4 |

Warto rozróżnić sformułowania ustawowe: dla transferu środków pieniężnych ustawa mówi o kwocie **przekraczającej** równowartość 1 000 euro (lit. b), natomiast dla progu ogólnego, waluty wirtualnej, gotówki i hazardu – o równowartości danej kwoty **„lub większej"** (czyli próg jest osiągnięty również przy kwocie równej).

**Sektor wymiany walut (kantory).** Dla przedsiębiorców prowadzących działalność kantorową oraz innych przedsiębiorców świadczących usługę wymiany walut lub pośrednictwa w niej (art. 2 ust. 1 pkt 11) zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego i raportowania – w tym próg 15 000 euro dla transakcji okazjonalnej oraz dla transakcji kupna lub sprzedaży wartości dewizowych – przypomina i porządkuje **komunikat GIIF nr 102**.

**Próg 10 000 euro poza katalogiem transakcji okazjonalnych.** Należy odnotować, że niezależnie od art. 35 ust. 1 pkt 3, sama kwalifikacja jako instytucja obowiązana w niektórych przypadkach jest powiązana z progiem 10 000 euro – dotyczy to m.in. przedsiębiorców prowadzących obrót lub pośrednictwo w obrocie dziełami sztuki, przedmiotami kolekcjonerskimi i antykami (art. 2 ust. 1 pkt 24a), którzy stają się instytucją obowiązaną w zakresie transakcji o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro. Mechanizm jest tu inny niż w art. 35 ust. 1 – próg wyznacza zakres podmiotowy, a nie wyłącznie moment uruchomienia SBF.

**Transakcje powiązane.** Próg ogólny (jak i pozostałe progi z pkt 2-4) stosuje się bez względu na to, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy **kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane**. Oznacza to, że instytucja nie może pomijać obowiązków poprzez sztuczny podział jednej operacji na mniejsze (tzw. structuring/smurfing). Ocena powiązania powinna uwzględniać nie tylko wartość, ale i czas, podmiot oraz wzorzec transakcji.

**Przeliczanie wartości w euro.** Zgodnie z art. 5 ustawy AML przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu waluty ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego w dniu przeprowadzania transakcji, w dniu zlecenia jej przeprowadzenia lub w dniu wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej.

**Bezwzględne stosowanie niezależnie od progu.** Niezależnie od wszystkich powyższych progów, środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się zawsze przy podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (art. 35 ust. 1 pkt 5) oraz przy wątpliwościach co do prawdziwości lub kompletności posiadanych danych klienta (art. 35 ust. 1 pkt 6).

Podstawa prawna: art. 35 ust. 1 pkt 2–4 ustawy AML (progi transakcji okazjonalnej); art. 2 ust. 1 pkt 11, 12, 20, 21–23, 24a ustawy AML (kategorie instytucji obowiązanych); art. 5 ustawy AML (przeliczanie kwot w euro wg kursu NBP); art. 35 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy AML (stosowanie niezależne od progu); Komunikat GIIF nr 102 (zasady raportowania i stosowania SBF przez kantory i podmioty świadczące usługę wymiany walut – art. 2 ust. 1 pkt 11).

Question 21

Jaki jest próg kwotowy dla stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w przypadku transakcji z wykorzystaniem walut wirtualnych?

Accepted Answer

Dla transakcji okazjonalnej z wykorzystaniem waluty wirtualnej próg wynosi równowartość 1 000 euro lub więcej. Dotyczy to podmiotów świadczących usługi w zakresie walut wirtualnych – m.in. wymiany kryptowalut na środki płatnicze, wymiany między kryptowalutami, pośrednictwa w takiej wymianie oraz prowadzenia portfeli kryptowalutowych. Próg odnosi się jednak wyłącznie do transakcji okazjonalnych. Jeśli klient nawiązuje stałą relację (np. zakłada konto na giełdzie lub portfel kryptowalut), środki bezpieczeństwa stosuje się od początku, bez względu na kwotę. Środki obowiązują też zawsze przy podejrzeniu prania pieniędzy lub wątpliwościach co do danych klienta – wówczas próg 1 000 euro nie ma znaczenia.

Podstawa prawna: art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy AML (próg 1 000 euro dla transakcji okazjonalnej z walutą wirtualną); art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy AML (zakres podmiotowy – VASP); art. 2 ust. 2 pkt 26 ustawy AML (definicja waluty wirtualnej); art. 35 ust. 1 pkt 1, 5 i 6 ustawy AML (sytuacje, w których próg nie obowiązuje); rozporządzenie (UE) 2023/1113 (TFR – travel rule, od 30.12.2024); Komunikat GIIF nr 84 (stosowanie SBF przy transakcjach z wykorzystaniem walut wirtualnych); Komunikat GIIF nr 113 (wytyczne EBA dot. travel rule i zasady raportowania do GIIF).

Question 22

Czy istnieje obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego przy podejrzeniu prania pieniędzy bez względu na wartość transakcji?

Accepted Answer

Tak. Przy podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu instytucja obowiązana musi zastosować środki bezpieczeństwa finansowego niezależnie od wartości transakcji, jej rodzaju oraz tego, czy z klientem łączy ją stała relacja, czy tylko jednorazowa operacja. Żaden próg kwotowy ani zwolnienie wówczas nie obowiązuje – środki stosuje się nawet przy bardzo niskich kwotach. Ta sama zasada dotyczy sytuacji, gdy instytucja ma wątpliwości co do prawdziwości lub kompletności danych klienta. Co istotne, samo zastosowanie środków to nie wszystko: podejrzenie prania pieniędzy uruchamia także dalsze obowiązki, przede wszystkim zawiadomienie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, a w uzasadnionych przypadkach wstrzymanie transakcji.

Podstawa prawna: art. 35 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy AML (bezwzględny obowiązek niezależnie od progu); art. 34 ust. 1 ustawy AML (katalog stosowanych środków); art. 74 ust. 1 ustawy AML (zawiadomienie GIIF); art. 86 ustawy AML (wstrzymanie transakcji); art. 33 ustawy AML (ocena ryzyka klienta); art. 41 ustawy AML (skutek niezastosowania SBF); Komunikat GIIF nr 91 (praktyczne aspekty stosowania SBF oraz zawiadomień z art. 74 i art. 86).

Question 23

Na czym polega identyfikacja klienta?

Accepted Answer

Identyfikacja klienta jest jednym ze środków bezpieczeństwa finansowego i pierwszym etapem ich stosowania. Należy ją wyraźnie odróżnić od weryfikacji tożsamości: identyfikacja polega na **ustaleniu (zebraniu)** danych identyfikacyjnych, a weryfikacja na **potwierdzeniu** ich prawdziwości w wiarygodnym i niezależnym źródle.

Zakres danych podlegających ustaleniu reguluje art. 36 ustawy AML i różni się on w zależności od rodzaju podmiotu.

**Osoba fizyczna (art. 36 ust. 1 pkt 1):**

- imię i nazwisko;
- obywatelstwo;
- numer PESEL lub data urodzenia (gdy nie nadano PESEL) oraz państwo urodzenia;
- seria i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość;
- adres zamieszkania – wyłącznie w przypadku posiadania tej informacji przez instytucję obowiązaną;
- nazwa (firma), NIP oraz adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej – w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą.

**Osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (art. 36 ust. 1 pkt 2):**

- nazwa (firma);
- forma organizacyjna;
- adres siedziby lub adres prowadzenia działalności;
- NIP, a w przypadku jego braku – państwo rejestracji, nazwa właściwego rejestru oraz numer i data rejestracji;
- dane identyfikacyjne osoby reprezentującej (imię i nazwisko oraz numer PESEL lub data urodzenia i państwo urodzenia).

**Beneficjent rzeczywisty (art. 36 ust. 2):** identyfikacja obejmuje ustalenie co najmniej imienia i nazwiska, a w przypadku posiadania takich informacji przez instytucję obowiązaną – również pozostałych danych z katalogu osoby fizycznej (obywatelstwo, PESEL/data i państwo urodzenia, seria i numer dokumentu, adres zamieszkania).

**Osoba upoważniona do działania w imieniu klienta (art. 36 ust. 3):** ustaleniu podlegają dane z art. 36 ust. 1 pkt 1 lit. a–d, tj. imię i nazwisko, obywatelstwo, PESEL (lub data i państwo urodzenia) oraz seria i numer dokumentu tożsamości. Ustawa nie wymaga tu ustalania adresu zamieszkania.

Po identyfikacji następuje weryfikacja tożsamości (art. 37). Identyfikacji i weryfikacji można dokonywać także z wykorzystaniem środków identyfikacji elektronicznej oraz usług zaufania określonych w rozporządzeniu 910/2014 (eIDAS).

Praktyczne wskazówki dotyczące tego procesu zawiera komunikat GIIF nr 4 (identyfikacja klienta i weryfikacja tożsamości, w tym przy braku fizycznej obecności) oraz komunikat GIIF nr 10 (stosowanie środka obejmującego weryfikację tożsamości).

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 1, art. 36, art. 37 ustawy AML; rozporządzenie 910/2014 (eIDAS); Komunikat GIIF nr 4 (identyfikacja klienta i weryfikacja tożsamości, w tym przy braku fizycznej obecności); Komunikat GIIF nr 10 (weryfikacja tożsamości jako środek bezpieczeństwa finansowego).

Question 24

Jakie dane należy zebrać podczas identyfikacji osoby fizycznej?

Accepted Answer

Jakie dane należy zebrać podczas identyfikacji osoby fizycznej?

Przy identyfikacji osoby fizycznej należy ustalić: imię i nazwisko, obywatelstwo, numer PESEL (a gdy nie został nadany – datę i państwo urodzenia) oraz serię i numer dokumentu tożsamości. Adres zamieszkania pozyskuje się tylko wtedy, gdy instytucja obowiązana tę informację posiada – nie ma obowiązku jej „wymuszania". Jeśli klient prowadzi działalność gospodarczą, dodatkowo ustala się nazwę (firmę), NIP oraz adres głównego miejsca wykonywania działalności. To jest zebranie danych (identyfikacja); odrębnym krokiem jest ich potwierdzenie (weryfikacja tożsamości), np. na podstawie dowodu osobistego lub paszportu.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 37, art. 41 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1965 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 37, art. 41 ustawy AML.

Question 25

Jakie dane należy zebrać podczas identyfikacji osoby prawnej?

Accepted Answer

Jakie dane należy zebrać podczas identyfikacji osoby prawnej?

Przy identyfikacji osoby prawnej (lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ustala się: nazwę (firmę), formę organizacyjną (np. spółka z o.o., spółka akcyjna, fundacja), adres siedziby lub prowadzenia działalności oraz NIP. Gdy NIP nie został nadany, w jego miejsce ustala się państwo rejestracji, nazwę właściwego rejestru oraz numer i datę rejestracji. Trzeba też ustalić dane osoby reprezentującej podmiot (imię i nazwisko oraz PESEL lub datę urodzenia). Niezależnie od tego instytucja obowiązana identyfikuje beneficjenta rzeczywistego i ustala strukturę własności i kontroli klienta.

Podstawa prawna: art. 36 ust. 1 pkt 2, art. 36 ust. 2, art. 37 ust. 3 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1469 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 36 ust. 1 pkt 2, art. 36 ust. 2, art. 37 ust. 3 ustawy AML.

Question 26

Na czym polega weryfikacja tożsamości klienta?

Accepted Answer

Weryfikacja tożsamości klienta, osoby upoważnionej do działania w jego imieniu oraz beneficjenta rzeczywistego polega na **potwierdzeniu ustalonych danych identyfikacyjnych** (art. 37 ust. 1 ustawy AML). Dokonuje się jej na podstawie:

- dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby fizycznej (np. dowodu osobistego, paszportu);
- dokumentu zawierającego aktualne dane z wyciągu z właściwego rejestru (np. KRS, CEIDG) – w odniesieniu do osób prawnych i jednostek organizacyjnych;
- innych dokumentów, danych lub informacji pochodzących z wiarygodnego i niezależnego źródła, w tym – o ile są dostępne – ze środków identyfikacji elektronicznej lub z odpowiednich usług zaufania określonych w rozporządzeniu 910/2014 (eIDAS).

**Moment weryfikacji (art. 39).** Weryfikacja tożsamości klienta i beneficjenta rzeczywistego następuje co do zasady **przed** nawiązaniem stosunków gospodarczych lub przeprowadzeniem transakcji okazjonalnej. Wyjątkowo może być zakończona podczas nawiązywania stosunków gospodarczych, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia ciągłości prowadzenia działalności gospodarczej i występuje niskie ryzyko prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu – wówczas dokonuje się jej w możliwie krótkim terminie.

**Przykładowe metody weryfikacji:**

- sprawdzenie ważności i autentyczności okazanego dokumentu tożsamości;
- porównanie danych z dokumentu z danymi z rejestrów publicznych;
- wykorzystanie kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego lub podpisu osobistego;
- wykorzystanie środków identyfikacji elektronicznej (np. profil zaufany);
- przelew weryfikacyjny z rachunku prowadzonego na dane klienta;
- wideoweryfikacja – przy zapewnieniu odpowiednich zabezpieczeń (porównanie wizerunku klienta z dokumentem tożsamości i, stosownie do ryzyka, dodatkowe środki).

Ustawa nie narzuca jednej metody – instytucja obowiązana ma swobodę doboru, ale wybrana metoda musi być adekwatna do poziomu ryzyka i zapewniać skuteczne potwierdzenie tożsamości. Wskazówki interpretacyjne zawierają komunikaty GIIF nr 4 (identyfikacja i weryfikacja, w tym przy braku fizycznej obecności klienta) oraz nr 10 (weryfikacja tożsamości jako środek bezpieczeństwa finansowego).

Podstawa prawna: art. 37, art. 39 ustawy AML; rozporządzenie 910/2014 (eIDAS); Komunikat GIIF nr 4 (identyfikacja i weryfikacja tożsamości, w tym przy braku fizycznej obecności klienta); Komunikat GIIF nr 10 (weryfikacja tożsamości jako środek bezpieczeństwa finansowego).

Question 27

Czym jest identyfikacja, a czym weryfikacja tożsamości pełnomocnika klienta?

Accepted Answer

Czym jest identyfikacja, a czym weryfikacja tożsamości pełnomocnika klienta?

Pełnomocnik (osoba upoważniona do działania w imieniu klienta) podlega zarówno identyfikacji, jak i weryfikacji. Identyfikacja to ustalenie jego danych: imienia i nazwiska, obywatelstwa, numeru PESEL (lub daty i państwa urodzenia) oraz serii i numeru dokumentu tożsamości. Weryfikacja to potwierdzenie tych danych na podstawie dokumentu tożsamości lub innego wiarygodnego źródła. Dodatkowo instytucja obowiązana musi sprawdzić umocowanie pełnomocnika, czyli czy faktycznie ma on prawo działać w imieniu klienta – najczęściej na podstawie pełnomocnictwa lub wpisu w rejestrze (np. KRS). Obowiązki te powstają tylko wtedy, gdy pełnomocnik rzeczywiście występuje w relacji z instytucją obowiązaną.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 2, art. 36 ust. 3, art. 37, art. 41, art. 42, art. 43 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1770 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 2, art. 36 ust. 3, art. 37, art. 41, art. 42, art. 43 ustawy AML.

Question 28

Jakie informacje należy uzyskać od klienta na temat celu i zamierzonego charakteru stosunków gospodarczych?

Accepted Answer

Jakie informacje należy uzyskać od klienta na temat celu i zamierzonego charakteru stosunków gospodarczych?

Jednym ze środków bezpieczeństwa finansowego jest poznanie celu i zamierzonego charakteru relacji z klientem – czyli ustalenie, po co klient chce nawiązać współpracę i jak zamierza z niej korzystać. W praktyce instytucja obowiązana pyta m.in. o powód nawiązania relacji, rodzaj usług, przewidywaną częstotliwość i wartość transakcji, a przy wyższym ryzyku także o źródło środków. Zakres informacji zależy od poziomu ryzyka – im wyższe, tym więcej trzeba ustalić. Uzyskane informacje należy udokumentować; służą one także do bieżącego monitorowania relacji i oceny, czy transakcje klienta są z nią zgodne.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 3, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 49 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1560 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 3, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 49 ustawy AML.

Question 29

Jakie dane należy zebrać odnośnie umocowania do reprezentowania osoby prawnej?

Accepted Answer

Jakie dane należy zebrać odnośnie umocowania do reprezentowania osoby prawnej?

Gdy klientem jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna, instytucja obowiązana musi ustalić dane osoby działającej w jej imieniu oraz zweryfikować jej tożsamość i umocowanie. Umocowanie to potwierdzenie, że dana osoba faktycznie ma prawo reprezentować klienta. Sprawdza się je przede wszystkim na podstawie odpisu z KRS (kto i w jaki sposób reprezentuje podmiot), a w razie potrzeby także umowy spółki lub statutu, pełnomocnictwa, uchwały właściwego organu albo zaświadczenia z CEIDG. Instytucja powinna upewnić się, że sposób reprezentacji (np. jednoosobowo czy dwóch członków zarządu łącznie) jest zachowany, oraz aktualizować te dane w trakcie trwania relacji.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 2, art. 34 ust. 1 pkt 4 lit. c, art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. e, art. 37 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1891 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 2, art. 34 ust. 1 pkt 4 lit. c, art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. e, art. 37 ustawy AML.

Question 30

Jakie są minimalne wymagania co do danych, które należy zebrać przy identyfikacji klienta?

Accepted Answer

Jakie są minimalne wymagania co do danych, które należy zebrać przy identyfikacji klienta?

Minimalny zakres danych zależy od rodzaju klienta. Dla osoby fizycznej są to: imię i nazwisko, obywatelstwo, PESEL (lub data i państwo urodzenia) oraz seria i numer dokumentu tożsamości. Dla osoby prawnej: nazwa (firma), forma organizacyjna, adres siedziby lub prowadzenia działalności, NIP oraz dane osoby reprezentującej. Dodatkowo identyfikuje się osobę upoważnioną do działania w imieniu klienta i beneficjenta rzeczywistego. To są jednak wymagania minimalne – przy wyższym ryzyku trzeba zebrać więcej, a sama identyfikacja zawsze musi być uzupełniona o weryfikację tożsamości.

Podstawa prawna: art. 36, art. 37, art. 43 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1456 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 36, art. 37, art. 43 ustawy AML.

Question 31

Czy ustawa AML/CFT przewiduje różne zakresy identyfikacji w zależności od rodzaju klienta?

Accepted Answer

Czy ustawa AML/CFT przewiduje różne zakresy identyfikacji w zależności od rodzaju klienta?

Tak. Ustawa różnicuje zakres identyfikacji według rodzaju klienta: inny zestaw danych zbiera się dla osoby fizycznej, a inny dla osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej. Niezależnie od rodzaju klienta ustala się też dane osoby upoważnionej do działania w jego imieniu oraz beneficjenta rzeczywistego. Poza zakresem danych różni się również intensywność stosowania środków: przy niskim ryzyku można stosować środki uproszczone (węższy zakres, rzadsza aktualizacja), a przy wysokim – wzmożone (szerszy zakres, np. źródło majątku). W każdym przypadku trzeba jednak zebrać ustawowe minimum danych identyfikacyjnych.

Podstawa prawna: art. 34, art. 36, art. 33 ust. 2, art. 42, art. 43 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1929 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34, art. 36, art. 33 ust. 2, art. 42, art. 43 ustawy AML.

Question 32

Czy można odstąpić od identyfikacji klienta w jakichkolwiek sytuacjach?

Accepted Answer

Zasadą jest obowiązkowa identyfikacja i weryfikacja tożsamości klienta przed nawiązaniem stosunków gospodarczych lub przeprowadzeniem transakcji okazjonalnej. Ustawa AML przewiduje jednak wyjątki i uproszczenia.

**Odstąpienie od środków – pieniądz elektroniczny (art. 38).** Przy uwzględnieniu rozpoznanego ryzyka instytucja obowiązana może odstąpić od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, o których mowa w art. 34 ust. 1 pkt 1–3, w odniesieniu do pieniądza elektronicznego, pod warunkiem łącznego spełnienia warunków ograniczających ryzyko, w szczególności:

- instrument płatniczy nie może być zasilony **albo** ma maksymalny miesięczny limit transakcji w wysokości równowartości 150 euro wykorzystywany wyłącznie na terytorium RP;
- maksymalna kwota przechowywana elektronicznie nie przekracza równowartości 150 euro;
- instrument może być wykorzystywany wyłącznie do zakupu towarów lub usług;
- instrument nie może być zasilony pieniądzem elektronicznym wydanym bez stosowania środków bezpieczeństwa finansowego;
- wydawca prowadzi bieżącą analizę transakcji lub monitoruje stosunki gospodarcze w sposób umożliwiający identyfikację transakcji nietypowych lub podejrzanych.

Odstąpienia nie stosuje się m.in. przy wykupie lub podjęciu w gotówce pieniądza elektronicznego powyżej równowartości 50 euro oraz przy transakcjach internetowych powyżej równowartości 50 euro (art. 38 ust. 2).

**Uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 42).** Mogą być stosowane, gdy ocena ryzyka (art. 33 ust. 2) potwierdziła niższe ryzyko. O niższym ryzyku może świadczyć m.in. status klienta (jednostka sektora finansów publicznych, spółka giełdowa podlegająca wymogom ujawniania informacji, rezydent państwa członkowskiego). Uproszczenie może ograniczyć zakres i częstotliwość aktualizacji danych, lecz nie zwalnia z zebrania ustawowego minimum identyfikacyjnego (art. 36).

**Granice odstąpienia.** Uproszczonych środków nie stosuje się w razie podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu ani wątpliwości co do prawdziwości lub kompletności dotychczas uzyskanych danych. Jeżeli instytucja nie może zastosować któregokolwiek środka bezpieczeństwa finansowego, stosuje art. 41 (nie nawiązuje relacji / nie przeprowadza transakcji / rozwiązuje stosunki gospodarcze), z zastrzeżeniem wyłączenia dotyczącego określonych czynności prawników (art. 41 ust. 3).

Podstawa prawna: art. 38, art. 41, art. 42 ustawy AML.

Question 33

Jakie są obowiązki w zakresie identyfikacji i weryfikacji odbiorcy płatności (nawet jeśli nie jest klientem)?

Accepted Answer

Ustawa AML nakłada obowiązki identyfikacji i weryfikacji przede wszystkim wobec **klienta** instytucji obowiązanej. Nie istnieje ogólny obowiązek identyfikacji i weryfikacji odbiorcy płatności, który nie jest klientem. Pewne obowiązki dotyczące odbiorcy wynikają jednak z innych podstaw.

1. **Informacje towarzyszące transferom środków pieniężnych (Travel Rule).** Dostawcy usług płatniczych podlegają unijnemu rozporządzeniu w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych – rozporządzeniu 2023/1113 (TFR), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie 2015/847. Wymaga ono, by przekazom towarzyszyły określone dane o płatniku i odbiorcy (m.in. nazwa/nazwisko oraz numer rachunku płatniczego lub niepowtarzalny identyfikator transakcji); zakres danych zależy m.in. od kwoty przekazu i od tego, czy obaj dostawcy mają siedzibę w UE. Rozporządzenie 2023/1113 rozszerza ten reżim także na transfery kryptoaktywów.

*Uwaga:* w art. 4 ustawy AML mowa jest o wyłączeniu stosowania niektórych unijnych przepisów w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych w określonym zakresie – szczegóły reżimu Travel Rule wynikają z samego rozporządzenia unijnego.

2. **Transakcje okazjonalne.** Środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się m.in. przy transakcji okazjonalnej o równowartości 15 000 euro lub większej (art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. a) – także gdy obejmuje ona kilka operacji, które wydają się powiązane. W takich sytuacjach dane drugiej strony przekazu mogą być istotne dla oceny ryzyka.

3. **Bieżące monitorowanie transakcji (art. 34 ust. 1 pkt 4).** W ramach monitorowania stosunków gospodarczych analiza danych odbiorcy bywa istotna dla oceny ryzyka. Transakcje nietypowe lub podejrzane – w tym z odbiorcami z państw wysokiego ryzyka – mogą wymagać dodatkowych działań, w tym zawiadomienia GIIF.

4. **Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 43–44).** Przy podwyższonym ryzyku instytucja może być zobowiązana do uzyskania dodatkowych informacji, co w praktyce może obejmować także dane dotyczące odbiorcy płatności.

5. **Szczególne środki ograniczające / listy sankcyjne.** Instytucje obowiązane stosują szczególne środki ograniczające (zamrożenie wartości majątkowych) wobec podmiotów wskazanych w przepisach (m.in. art. 117–119 ustawy AML oraz unijne i krajowe reżimy sankcyjne). Każda strona transakcji, w tym odbiorca, powinna być weryfikowana pod kątem list sankcyjnych.

Podsumowując: brak jest ogólnego obowiązku identyfikacji każdego odbiorcy, lecz obowiązki pośrednie i sektorowe (zwłaszcza Travel Rule w usługach płatniczych oraz reżim sankcyjny) sprawiają, że dane odbiorcy często muszą być pozyskiwane i analizowane.

Podstawa prawna: art. 4, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. a, art. 43–44, art. 117–119 ustawy AML; rozporządzenie 2023/1113 (TFR).

Question 34

Jakie są zasady weryfikacji danych w publicznie dostępnych rejestrach?

Accepted Answer

Korzystanie z publicznie dostępnych rejestrów jest jednym z dopuszczonych sposobów weryfikacji tożsamości klienta, osoby upoważnionej oraz beneficjenta rzeczywistego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy AML weryfikacji dokonuje się m.in. na podstawie dokumentu zawierającego aktualne dane z wyciągu z właściwego rejestru lub innych informacji z wiarygodnego i niezależnego źródła – rejestry publiczne mieszczą się w tej kategorii.

**Przykładowe rejestry:** KRS, CEIDG, Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (podmioty z art. 58), rejestry zagraniczne (odpowiedniki KRS/CEIDG), a pomocniczo także REGON, rejestry podatników VAT czy rejestry nieruchomości.

**Zasady korzystania:**

1. **Dostępność** – korzystanie z rejestrów publicznie dostępnych, umożliwiających uzyskanie aktualnych danych.
2. **Wiarygodność** – korzystanie z rejestrów oficjalnych, prowadzonych przez uprawnione organy.
3. **Aktualność** – upewnienie się, że dane są aktualne.
4. **Kompletność i zgodność** – porównanie danych z rejestru z danymi przedstawionymi przez klienta.
5. **Dokumentowanie** – utrwalenie faktu weryfikacji (data, nazwa rejestru, numer wpisu).

**Weryfikacja elektroniczna.** Weryfikacji można dokonać także przy wykorzystaniu środków identyfikacji elektronicznej lub usług zaufania określonych w rozporządzeniu 910/2014 (eIDAS), w tym kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego lub podpisu osobistego.

**Ograniczenia dotyczące CRBR.** Stosując środek z art. 34 ust. 1 pkt 2 (identyfikacja i weryfikacja beneficjenta rzeczywistego), instytucja obowiązana **nie może polegać wyłącznie** na informacjach z Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (lub odpowiedniego rejestru w innym państwie członkowskim) – art. 37 ust. 3. Konieczne są dodatkowe, uzasadnione czynności weryfikacyjne.

**Rozbieżności.** W razie rozbieżności między danymi ustalonymi przez instytucję a informacjami w CRBR instytucja podejmuje czynności wyjaśniające, a stwierdzone rozbieżności odnotowuje i – na zasadach z art. 61a – przekazuje organowi właściwemu w sprawach Rejestru.

W praktyce instytucje obowiązane określają w procedurach wewnętrznych, które rejestry uznają za wiarygodne i niezależne źródła oraz jaką metodyką weryfikacji się posługują.

Podstawa prawna: art. 37 ust. 1, art. 37 ust. 3, art. 61a ustawy AML; rozporządzenie 910/2014 (eIDAS).

Question 35

Jakie są metody weryfikacji tożsamości klienta?

Accepted Answer

Weryfikacji tożsamości dokonuje się na podstawie źródeł wskazanych w art. 37 ust. 1 ustawy AML – dokumentu stwierdzającego tożsamość, dokumentu z aktualnymi danymi z wyciągu z właściwego rejestru lub innych dokumentów, danych albo informacji z wiarygodnego i niezależnego źródła, w tym ze środków identyfikacji elektronicznej lub usług zaufania (eIDAS). Ustawa nie narzuca jednej metody; wybór należy do instytucji obowiązanej, ale metoda musi być adekwatna do ryzyka i zapewniać skuteczne potwierdzenie tożsamości.

**1. Na podstawie dokumentu tożsamości / dokumentów rejestrowych:**

- osoba fizyczna – dowód osobisty, paszport, karta pobytu;
- osoba prawna – odpis z KRS lub innego właściwego rejestru, umowa spółki/statut;
- jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – dokumenty potwierdzające jej istnienie oraz dane osób reprezentujących;
- weryfikacja może obejmować sprawdzenie ważności i autentyczności dokumentu oraz zgodności danych z innymi źródłami; dopuszczalne jest korzystanie z kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem.

**2. Na podstawie danych z rejestrów publicznych:** KRS, CEIDG, CRBR (z zastrzeżeniem, że sam CRBR nie wystarcza – art. 37 ust. 3), REGON, rejestry podatników VAT, rejestry zagraniczne.

**3. Na podstawie innych wiarygodnych i niezależnych źródeł:**

- przelew weryfikacyjny z rachunku prowadzonego na dane klienta;
- wideoweryfikacja (rozmowa wideo z prezentacją dokumentu, z odpowiednimi zabezpieczeniami);
- usługi zaufania – kwalifikowany podpis elektroniczny i inne usługi zgodne z eIDAS;
- środki identyfikacji elektronicznej – np. profil zaufany;
- usługa dostępu do informacji o rachunku (AIS) – za zgodą klienta;
- inne dokumenty (faktury, umowy, wyciągi) – w uzasadnionych przypadkach, w połączeniu z innymi metodami.

**4. Poleganie na podmiotach trzecich.** Instytucja obowiązana może – na zasadach z art. 47 i 48 – polegać na identyfikacji i weryfikacji przeprowadzonej przez inne instytucje obowiązane lub powierzyć stosowanie środków innemu podmiotowi działającemu w jej imieniu i na jej rzecz. Odpowiedzialność za prawidłowe zastosowanie środków pozostaje przy instytucji obowiązanej.

Cały proces weryfikacji podlega udokumentowaniu i przechowywaniu (art. 34 ust. 3 oraz art. 49). Przy usługach świadczonych na odległość, bez fizycznej obecności klienta, w praktyce łączy się kilka metod i – stosownie do oceny ryzyka – rozważa wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (zob. komunikat GIIF nr 4 dotyczący braku fizycznej obecności klienta).

Podstawa prawna: art. 37 ust. 1, art. 37 ust. 3, art. 47, art. 48, art. 34 ust. 3, art. 49 ustawy AML; rozporządzenie 910/2014 (eIDAS); Komunikat GIIF nr 4 (identyfikacja i weryfikacja tożsamości, w tym przy braku fizycznej obecności klienta).

Question 36

Kim jest beneficjent rzeczywisty?

Accepted Answer

Definicję beneficjenta rzeczywistego zawiera art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy AML. Beneficjentem rzeczywistym jest każda osoba fizyczna sprawująca bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia wynikające z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania klienta, lub każda osoba fizyczna, w imieniu której nawiązywane są stosunki gospodarcze albo przeprowadzana jest transakcja okazjonalna.

Cechy konstrukcyjne pojęcia:

- **Zawsze osoba fizyczna.** Beneficjentem rzeczywistym nie może być osoba prawna ani jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – łańcuch własności należy „rozwinąć" aż do konkretnej osoby fizycznej.
- **Kontrola prawna lub faktyczna.** Liczy się nie tylko formalny tytuł (udziały, akcje, głosy), lecz także realny, decydujący wpływ wynikający z okoliczności faktycznych.
- **Kontrola bezpośrednia lub pośrednia.** Może być sprawowana wprost lub przez inne podmioty w strukturze.

Ustawa precyzuje sposób ustalania beneficjenta rzeczywistego w trzech grupach przypadków (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a–c):

**Lit. a – osoby prawne (inne niż spółki giełdowe).** Dotyczy osoby prawnej innej niż spółka, której papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym podlegającym wymogom ujawniania informacji wynikającym z prawa UE lub odpowiadającym im przepisom państwa trzeciego. Ustawa wymienia pięć kryteriów (tiret):

| Tiret | Kryterium |
|---|---|
| 1 | osoba fizyczna będąca udziałowcem/akcjonariuszem z prawem własności **ponad 25%** ogólnej liczby udziałów lub akcji |
| 2 | osoba fizyczna dysponująca **ponad 25%** ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym (także jako zastawnik/użytkownik lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu) |
| 3 | osoba fizyczna sprawująca kontrolę nad osobą prawną/osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje ponad 25% udziałów/akcji lub ponad 25% głosów |
| 4 | osoba fizyczna sprawująca kontrolę poprzez uprawnienia, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy o rachunkowości |
| 5 | osoba fizyczna zajmująca **wyższe stanowisko kierownicze** – wyłącznie przy udokumentowanym braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do osób z tiret 1–4 oraz przy niestwierdzeniu podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu |

**Lit. b – trusty (oraz fundacja rodzinna, którą ustawa traktuje jak trust).** Beneficjentami rzeczywistymi są: założyciel (w tym fundator fundacji rodzinnej), powiernik (w tym członek zarządu fundacji rodzinnej), nadzorca – jeśli ustanowiony (w tym członek rady nadzorczej), beneficjent (a gdy osoby czerpiące korzyści nie zostały jeszcze określone – grupa osób, w których głównym interesie powstał lub działa trust), inna osoba sprawująca kontrolę nad trustem oraz inna osoba o uprawnieniach lub obowiązkach równoważnych.

**Lit. c – osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.** Jeżeli nie stwierdzono przesłanek wskazujących na sprawowanie kontroli nad nią przez inną osobę fizyczną, przyjmuje się, że taka osoba jest jednocześnie beneficjentem rzeczywistym.

Spółki giełdowe spełniające wymogi ujawniania informacji nie wymagają ustalania beneficjenta rzeczywistego według kryteriów lit. a – kryterium to wprost ich nie obejmuje.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a–c ustawy AML.

Question 37

Jak należy identyfikować beneficjenta rzeczywistego?

Accepted Answer

Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego jest jednym ze środków bezpieczeństwa finansowego (art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy AML). Obejmuje ona dwa powiązane elementy: ustalenie struktury własności i kontroli klienta (art. 34 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz ustalenie tożsamości beneficjenta rzeczywistego i podjęcie uzasadnionych czynności w celu jej weryfikacji.

**Zakres danych identyfikacyjnych.** Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego obejmuje ustalenie imienia i nazwiska (art. 36 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 36 ust. 2), a w przypadku posiadania informacji przez instytucję obowiązaną – także obywatelstwa, numeru PESEL lub daty i państwa urodzenia, serii i numeru dokumentu tożsamości oraz adresu zamieszkania (art. 36 ust. 1 pkt 1 lit. b–e w zw. z art. 36 ust. 2). Inaczej niż przy kliencie, część tych danych jest pozyskiwana „w miarę posiadania" – co odzwierciedla praktyczne trudności w dostępie do beneficjenta.

**Etapy postępowania:**

1. **Analiza struktury własności i kontroli** – powiązania kapitałowe, osobowe i organizacyjne klienta.
2. **Zastosowanie kryteriów ustawowych** właściwych dla formy prawnej (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a–c): osoby prawne, trusty i fundacje rodzinne, osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.
3. **Pozyskanie oświadczenia klienta** o beneficjencie rzeczywistym – pomocne, ale niewystarczające jako jedyne źródło.
4. **Weryfikacja tożsamości** (art. 37 ust. 1) na podstawie dokumentów lub informacji z wiarygodnego i niezależnego źródła: CRBR, KRS, CEIDG, dokumentów korporacyjnych (umowa spółki, statut, uchwały), rejestrów zagranicznych, baz komercyjnych. Instytucja obowiązana nie może przy tym polegać wyłącznie na danych z CRBR (art. 37 ust. 3).
5. **Dokumentowanie** podjętych czynności i ich wyników oraz **bieżąca aktualizacja** w ramach monitorowania stosunków gospodarczych.

**Sytuacja ostateczna.** Jeżeli mimo udokumentowanych, uzasadnionych czynności nie da się ustalić osób z tiret 1–4 lit. a (lub istnieją wątpliwości co do ich tożsamości), a nie stwierdzono podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, za beneficjenta rzeczywistego uznaje się osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte). Wówczas instytucja dokumentuje wszystkie utrudnienia w ustaleniu osób z tiret 1–4 oraz utrudnienia związane z czynnościami weryfikacyjnymi (art. 37 ust. 2). Zasady postępowania w takiej sytuacji wyjaśnia komunikat GIIF nr 38 (brak możliwości ustalenia / wątpliwości co do tożsamości osób z tiret pierwszego–czwartego).

**Konsekwencje braku możliwości identyfikacji.** Jeżeli nie można zastosować środka bezpieczeństwa finansowego polegającego na identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, instytucja obowiązana nie nawiązuje stosunków gospodarczych, nie przeprowadza transakcji okazjonalnej, a istniejące stosunki rozwiązuje, oraz rozważa zawiadomienie GIIF (art. 41).

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 34 ust. 1 pkt 2, art. 36, art. 37, art. 41 ustawy AML; Komunikat GIIF nr 38 (brak możliwości ustalenia / wątpliwości co do tożsamości osób z tiret pierwszego–czwartego).

Question 38

Jakie są metody weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego?

Accepted Answer

Weryfikacja tożsamości beneficjenta rzeczywistego (art. 37 ustawy AML) polega na potwierdzeniu ustalonych danych identyfikacyjnych na podstawie dokumentu tożsamości, dokumentu zawierającego aktualne dane z wyciągu z właściwego rejestru lub innych dokumentów, danych lub informacji pochodzących z wiarygodnego i niezależnego źródła – w tym, o ile dostępne, ze środków identyfikacji elektronicznej lub usług zaufania w rozumieniu rozporządzenia eIDAS (rozporządzenie 910/2014).

**Źródła i metody weryfikacji:**

- **Dokumenty:** dokument tożsamości beneficjenta (często niedostępny bezpośrednio), odpisy z KRS i CEIDG, rejestry zagraniczne, umowy spółek, statuty, uchwały, schematy struktur własnościowych.
- **Wiarygodne i niezależne źródła:** publiczne rejestry (KRS, CEIDG, REGON, wykaz podatników VAT), komercyjne bazy danych, wywiadownie gospodarcze, publikacje i informacje branżowe.
- **CRBR:** instytucja obowiązana może i powinna korzystać z CRBR, ale art. 37 ust. 3 wprost stanowi, że nie polega ona wyłącznie na informacjach z tego rejestru (ani z analogicznych rejestrów innych państw członkowskich).
- **Środki identyfikacji elektronicznej:** w relacjach bez fizycznej obecności klienta – kwalifikowany podpis elektroniczny, profil zaufany i inne usługi zaufania.
- **Oświadczenie klienta:** wsparcie, lecz nie jedyna podstawa.

**Podejście oparte na ryzyku.** Zakres czynności weryfikacyjnych dostosowuje się do oceny ryzyka:

- **podwyższone ryzyko** – wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 43–44), w tym pogłębiona weryfikacja z większej liczby źródeł, szczególnie wobec klientów z państw trzecich wysokiego ryzyka;
- **standardowe ryzyko** – podstawowe metody weryfikacji;
- **obniżone ryzyko** – uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 42), przy czym ustalenie i weryfikacja beneficjenta rzeczywistego pozostają wymagane.

**Struktury wielopoziomowe.** W spółkach o złożonej strukturze właścicielskiej należy prześledzić cały łańcuch własności aż do osób fizycznych, w razie potrzeby pozyskując dokumenty korporacyjne każdego podmiotu w łańcuchu. Nietypowa lub nadmiernie złożona struktura własnościowa jest jedną z okoliczności wskazujących na podwyższone ryzyko. Wszystkie czynności i ich wyniki podlegają udokumentowaniu.

Podstawa prawna: art. 37, art. 42, art. 43–44 ustawy AML; rozporządzenie eIDAS (910/2014).

Question 39

Czym jest Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR)?

Accepted Answer

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych uregulowano w rozdziale 6 ustawy AML (art. 55–71a). Jest to system teleinformatyczny służący gromadzeniu i przetwarzaniu informacji o beneficjentach rzeczywistych (art. 55), prowadzony przez organ właściwy w sprawach Rejestru, którym jest minister właściwy do spraw finansów publicznych (art. 56).

**Podmioty obowiązane do zgłoszenia (art. 58):** spółki jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością, proste spółki akcyjne, spółki akcyjne (z wyjątkiem spółek publicznych), spółki partnerskie, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, stowarzyszenia podlegające wpisowi do KRS, fundacje oraz trusty, których powiernicy lub osoby zajmujące stanowiska równoważne mają miejsce zamieszkania albo siedzibę na terytorium RP lub nawiązują stosunki gospodarcze albo nabywają nieruchomość w Polsce w imieniu lub na rzecz trustu.

**Zakres danych (art. 59):** dane identyfikacyjne podmiotu zgłaszającego oraz beneficjenta rzeczywistego (imię i nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania, PESEL lub data urodzenia, informacja o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach beneficjenta).

**Terminy (art. 60).** Zgłoszenia dokonuje się:

- dla podmiotów z art. 58 pkt 1–5 i 7–13 – w terminie **14 dni** od dnia wpisu do KRS;
- dla trustów (art. 58 pkt 6) – w terminie **14 dni** od utworzenia trustu, przeniesienia siedziby/miejsca zamieszkania powiernika do Polski albo nawiązania stosunków gospodarczych lub nabycia nieruchomości w Polsce.

Aktualizacja danych następuje w terminie **14 dni** od ich zmiany. Co istotne, do biegu tych terminów nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy (art. 60 ust. 2).

**Sposób zgłoszenia (art. 61).** Zgłoszenia dokonuje osoba uprawniona do reprezentacji podmiotu (albo powiernik / osoba zajmująca stanowisko równoważne w przypadku trustu), elektronicznie, z opatrzeniem kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym, wraz z oświadczeniem o prawdziwości zgłaszanych informacji.

**Jawność i domniemanie (art. 67–69).** Rejestr jest jawny i nieodpłatny; dane wprowadzone do CRBR korzystają z domniemania prawdziwości.

**Sankcje.** Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia lub aktualizacji w terminie albo podanie informacji niezgodnych ze stanem faktycznym jest zagrożone karą pieniężną do 1 000 000 zł.

Dla instytucji obowiązanej CRBR jest pomocnym, ale niewystarczającym źródłem weryfikacji – szerzej w pytaniu 93.

Podstawa prawna: art. 55–56, art. 58, art. 59, art. 60, art. 61, art. 67–69 ustawy AML.

Question 40

Czy można opierać się wyłącznie na danych z CRBR przy identyfikacji beneficjenta rzeczywistego?

Accepted Answer

Czy można opierać się wyłącznie na danych z CRBR przy identyfikacji beneficjenta rzeczywistego?

Nie. Instytucja obowiązana nie może polegać wyłącznie na informacjach z CRBR. Rejestr jest cennym punktem wyjścia, lecz dane w nim mogą być nieaktualne, niekompletne lub błędne, a osoby zaangażowane w nielegalną działalność mogą je celowo zniekształcać. Dlatego trzeba podjąć dodatkowe, uzasadnione czynności i potwierdzić dane w innych wiarygodnych źródłach – dokumentach klienta, KRS, CEIDG, bazach komercyjnych. Jeśli ustalenia instytucji różnią się od danych w CRBR, ma ona obowiązek odnotować rozbieżność, wyjaśnić jej przyczyny i – po potwierdzeniu – zgłosić ją organowi prowadzącemu Rejestr.

Podstawa prawna: art. 37 ust. 3, art. 61a ustawy AML; dyrektywa 2015/849 (art. 30–31); Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1611 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 37 ust. 3, art. 61a ustawy AML; dyrektywa 2015/849 (art. 30–31); Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Question 41

Jakie działania należy podjąć w przypadku wykrycia rozbieżności w informacjach o beneficjencie rzeczywistym?

Accepted Answer

Jakie działania należy podjąć w przypadku wykrycia rozbieżności w informacjach o beneficjencie rzeczywistym?

Gdy ustalenia instytucji obowiązanej różnią się od danych w CRBR, należy najpierw odnotować rozbieżność, a następnie podjąć czynności wyjaśniające jej przyczyny – np. zwrócić się do klienta o dokumenty, ponownie sprawdzić KRS, CEIDG i dokumenty korporacyjne. Jeżeli rozbieżność się potwierdzi, instytucja przekazuje organowi prowadzącemu Rejestr (ministrowi finansów) zweryfikowaną informację wraz z uzasadnieniem i dokumentacją. Obowiązek dotyczy rozbieżności potwierdzonych, nie samych podejrzeń. Zgłoszenie rozbieżności nie zwalnia ze stosowania środków bezpieczeństwa finansowego – klient nadal podlega standardowemu lub wzmożonemu nadzorowi. Cały proces trzeba udokumentować.

Podstawa prawna: art. 41, art. 43, art. 61a, art. 61b ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2155 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 41, art. 43, art. 61a, art. 61b ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Question 42

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego, gdy nie da się ustalić konkretnej osoby fizycznej?

Accepted Answer

**Osoby prawne.** Mechanizm „ostateczny" przewiduje art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte ustawy AML. Za beneficjenta rzeczywistego uznaje się osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze, gdy łącznie:

1. udokumentowano brak możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych z tiret pierwszego–czwartego (udziałowcy/akcjonariusze >25%, dysponujący >25% głosów, sprawujący kontrolę pośrednią, sprawujący kontrolę na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy o rachunkowości), oraz
2. nie stwierdzono podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

**Dokumentowanie.** Przy zastosowaniu tiret piątego instytucja obowiązana dokumentuje wszystkie utrudnienia powodujące brak możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób z tiret pierwszego–czwartego oraz wszystkie utrudnienia związane z uzasadnionymi czynnościami weryfikacyjnymi (art. 37 ust. 2). Zasady postępowania w takich sytuacjach precyzuje komunikat GIIF nr 38.

**Trusty (i fundacja rodzinna) – art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. b.** Beneficjentami rzeczywistymi są założyciel, powiernik, nadzorca, beneficjent oraz inne osoby sprawujące kontrolę. Gdy osoby czerpiące korzyści nie zostały jeszcze określone, wskazuje się grupę osób, w których głównym interesie powstał lub działa trust (lit. b tiret czwarte).

**Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą – art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. c.** Jeżeli nie stwierdzono przesłanek kontroli przez inną osobę, przyjmuje się, że jest ona jednocześnie beneficjentem rzeczywistym.

**Charakter rozwiązania.** Wskazanie kadry kierowniczej wyższego szczebla jest wyjątkiem, a nie regułą – dopuszczalnym wyłącznie po wyczerpaniu i udokumentowaniu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistego właściciela.

> Uwaga porządkowa: ustawa nie zawiera odrębnej litery dla spółek osobowych ani osobnej dla fundacji czy stowarzyszeń – wobec tych jednostek stosuje się kryteria z lit. a (z odpowiednim odczytaniem pojęć „udziały/akcje" i „głosy w organie stanowiącym" oraz kontroli faktycznej), a w ostateczności – osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte, lit. b–c, art. 37 ust. 2 ustawy AML; Komunikat GIIF nr 38 (brak możliwości ustalenia / wątpliwości co do tożsamości osób z tiret pierwszego–czwartego).

Question 43

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego w przypadku trustów i podmiotów o podobnej strukturze?

Accepted Answer

**Definicja trustu (art. 2 ust. 2 pkt 24).** Trust to regulowany przepisami prawa obcego stosunek prawny, na podstawie którego dokonuje się przeniesienia własności lub posiadania wartości majątkowych na powiernika w celu sprawowania zarządu powierniczego i udostępniania tych wartości beneficjentom; definicja obejmuje także fundację rodzinną w rozumieniu ustawy o fundacji rodzinnej.

**Beneficjenci rzeczywiści trustu (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. b):**

1. założyciel – w tym fundator fundacji rodzinnej;
2. powiernik – w tym członek zarządu fundacji rodzinnej;
3. nadzorca, jeżeli został ustanowiony – w tym członek rady nadzorczej fundacji rodzinnej;
4. beneficjent – w tym beneficjent fundacji rodzinnej; a gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści nie zostały jeszcze określone – grupa osób, w których głównym interesie powstał lub działa trust;
5. inna osoba sprawująca kontrolę nad trustem;
6. inna osoba fizyczna o uprawnieniach lub obowiązkach równoważnych do określonych w tiret od pierwszego do piątego.

**Identyfikacja i weryfikacja.** Instytucja obowiązana podejmuje uzasadnione czynności w celu identyfikacji i weryfikacji tożsamości beneficjentów rzeczywistych trustu – analizuje akt założycielski i regulaminy, pozyskuje oświadczenia powiernika, weryfikuje informacje w dostępnych rejestrach i innych wiarygodnych źródłach (art. 34, art. 37). Czynności i ich wyniki dokumentuje, a uzyskane informacje przechowuje przez okres wynikający z art. 49.

**Obowiązek zgłoszenia do CRBR.** Trusty podlegają zgłoszeniu do CRBR, gdy powiernik (lub osoba zajmująca stanowisko równoważne) ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w Polsce lub gdy nawiązuje stosunki gospodarcze albo nabywa nieruchomość w Polsce w imieniu lub na rzecz trustu (art. 58 pkt 6). W zgłoszeniu – w przypadku grupy osób, w których głównym interesie działa trust – podaje się informację o tej grupie (art. 59).

**Ryzyko.** Złożone struktury powiernicze są w praktyce traktowane jako czynnik podwyższonego ryzyka i mogą uzasadniać stosowanie wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego (art. 43).

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. b, art. 2 ust. 2 pkt 24, art. 34, art. 37, art. 43, art. 49, art. 58 pkt 6, art. 59 ustawy AML.

Question 44

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego w przypadku fundacji?

Accepted Answer

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego w przypadku fundacji?

Fundacja (klasyczna, nie rodzinna) jest osobą prawną, więc jej beneficjenta rzeczywistego ustala się według kryteriów dla osób prawnych. Ponieważ fundacja nie ma udziałowców ani akcjonariuszy, kryterium 25% udziałów zwykle nie znajdzie zastosowania. W praktyce beneficjentem rzeczywistym bywa fundator zachowujący realne uprawnienia kontrolne (np. powoływanie i odwoływanie zarządu, zmiana statutu, decydowanie o majątku), członkowie organów mający faktyczny wpływ na działalność, a w ostateczności – osoby zajmujące wyższe stanowisko kierownicze. Konieczna jest analiza statutu i faktycznych relacji. Fundacja podlega też obowiązkowi zgłoszenia beneficjenta do CRBR.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 34 ust. 3, art. 58 pkt 13, art. 60 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2083 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 34 ust. 3, art. 58 pkt 13, art. 60 ustawy AML.

Question 45

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego w przypadku spółek Skarbu Państwa?

Accepted Answer

Jak identyfikować beneficjenta rzeczywistego w przypadku spółek Skarbu Państwa?

Ustawa AML nie przewiduje odrębnych zasad dla spółek Skarbu Państwa – stosuje się ogólne kryteria dla osób prawnych. Sam Skarb Państwa nie jest osobą fizyczną, a minister wykonujący prawa z akcji lub udziałów działa jako organ reprezentujący Skarb Państwa, a nie jako beneficjent rzeczywisty we własnym imieniu. W praktyce trzeba przeanalizować strukturę własności i kontroli, ustalić, czy istnieje osoba fizyczna sprawująca faktyczną kontrolę, a gdy jej nie ma – wskazać osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze (np. członka zarządu). Spółki te, poza spółkami publicznymi, podlegają obowiązkowi zgłoszenia do CRBR.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte, art. 36, art. 37 ust. 2, art. 42, art. 58 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2016 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte, art. 36, art. 37 ust. 2, art. 42, art. 58 ustawy AML.

Question 46

Czym są „uzasadnione czynności" w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta?

Accepted Answer

Czym są „uzasadnione czynności" w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta?

„Uzasadnione czynności" to działania, których instytucja obowiązana musi podjąć, by zweryfikować tożsamość beneficjenta rzeczywistego – ustawa nie definiuje ich wprost, pozostawiając ich zakres ocenie opartej na ryzyku. Im wyższe ryzyko, tym bardziej wnikliwa weryfikacja. W praktyce obejmują analizę dokumentów (tożsamości, odpisów z KRS/CEIDG, dokumentów korporacyjnych), korzystanie z wiarygodnych źródeł i baz danych oraz pozyskanie oświadczenia klienta (które nie może być jedynym źródłem). Sam wpis w CRBR nie wystarcza. Czynności i ich wyniki trzeba udokumentować, a gdy weryfikacja jest niemożliwa – udokumentować przyczyny i rozważyć odmowę współpracy oraz zawiadomienie GIIF.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 2, art. 37 ust. 3, art. 39, art. 41, art. 42, art. 43–44 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2123 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 1 pkt 2, art. 37 ust. 3, art. 39, art. 41, art. 42, art. 43–44 ustawy AML.

Question 47

Jakie są praktyczne aspekty ustalania struktury własności i kontroli klienta?

Accepted Answer

Jakie są praktyczne aspekty ustalania struktury własności i kontroli klienta?

Ustalenie struktury własności i kontroli to fundament prawidłowej identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, zwłaszcza u klientów instytucjonalnych. W praktyce instytucja obowiązana pozyskuje informacje od klienta (oświadczenie, umowa spółki, odpis z KRS), weryfikuje je w rejestrach (KRS, CEIDG, CRBR), a przy złożonych strukturach analizuje dokumenty korporacyjne kolejnych podmiotów w łańcuchu. Trzeba patrzeć nie tylko na formalną własność, ale i na to, kto faktycznie kontroluje klienta – także na podstawie nieformalnych porozumień. Zakres analizy zależy od ryzyka, a cały proces należy udokumentować i okresowo aktualizować.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 33, art. 34 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 34 ust. 3, art. 37 ust. 1, art. 41 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2078 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 33, art. 34 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 34 ust. 3, art. 37 ust. 1, art. 41 ustawy AML.

Question 48

Jak postępować w przypadku rozbieżności między danymi z CRBR a informacjami uzyskanymi od klienta?

Accepted Answer

Jak postępować w przypadku rozbieżności między danymi z CRBR a informacjami uzyskanymi od klienta?

Gdy dane z CRBR różnią się od informacji od klienta, instytucja obowiązana odnotowuje rozbieżność i podejmuje czynności wyjaśniające – kontaktuje się z klientem i żąda dokumentów potwierdzających aktualność danych (np. odpisu z KRS, umowy spółki). Po potwierdzeniu rozbieżności przekazuje organowi prowadzącemu Rejestr (ministrowi finansów) zweryfikowaną informację wraz z uzasadnieniem i dokumentacją. Jeśli wątpliwości się utrzymują, stosuje wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego, a przy poważnych, niewyjaśnialnych rozbieżnościach rozważa odmowę współpracy oraz – gdy zachodzi podejrzenie – zawiadomienie GIIF. Warto wdrożyć wewnętrzną procedurę i rejestr wykrytych rozbieżności.

Podstawa prawna: art. 41, art. 43, art. 61a ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1843 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 41, art. 43, art. 61a ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Question 49

Jakie są praktyczne aspekty zgłaszania rozbieżności w CRBR?

Accepted Answer

Jakie są praktyczne aspekty zgłaszania rozbieżności w CRBR?

Po potwierdzeniu rozbieżności instytucja obowiązana zgłasza ją organowi prowadzącemu CRBR – ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (nie bezpośrednio GIIF). Zgłoszenie powinno zawierać dane instytucji i klienta, szczegółowy opis rozbieżności, uzasadnienie przyczyn oraz dokumentację zgromadzoną w toku czynności wyjaśniających, a także dane osoby zgłaszającej. Przekazuje się je elektronicznie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego CRBR. Niedopełnienie obowiązku może skutkować odpowiedzialnością administracyjną. Po otrzymaniu zgłoszenia organ podejmuje czynności wyjaśniające i może wszcząć postępowanie, a nawet sprostować dane w Rejestrze.

Podstawa prawna: art. 56, art. 61a, art. 61b ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1814 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 56, art. 61a, art. 61b ustawy AML; Komunikat GIIF nr 37 (rozbieżności CRBR).

Question 50

Jakie dokumenty związane z AML/CFT powinna posiadać instytucja obowiązana?

Accepted Answer

Jakie dokumenty związane z AML/CFT powinna posiadać instytucja obowiązana?

Instytucja obowiązana powinna posiadać komplet dokumentów pozwalających wykazać organom kontroli, że realizuje obowiązki ustawy AML. Należą do nich przede wszystkim: wewnętrzna procedura AML/CFT, ocena ryzyka instytucji, dokumentacja klientów (dane identyfikacyjne, kopie dokumentów, oświadczenia o beneficjencie rzeczywistym i statusie PEP, oceny ryzyka klienta), dokumentacja transakcji, dowody przeprowadzonych szkoleń, procedura anonimowego zgłaszania naruszeń, dokumentacja z kontroli wewnętrznej oraz korespondencja z GIIF (zawiadomienia, odpowiedzi na żądania). Wszystkie te dokumenty trzeba przechowywać co do zasady przez 5 lat. W praktyce obowiązuje prosta reguła: jeśli czegoś nie ma na papierze lub w systemie, w trakcie kontroli przyjmuje się, że tego nie zrobiono.

Podstawa prawna: art. 49 ust. 1–3, art. 50 ust. 2 i 3, art. 51, art. 52, art. 53, art. 27 ust. 1 i 3, art. 34 ust. 3, art. 36, art. 49, art. 61a, art. 74, art. 86, art. 90, art. 130 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2582 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 49 ust. 1–3, art. 50 ust. 2 i 3, art. 51, art. 52, art. 53, art. 27 ust. 1 i 3, art. 34 ust. 3, art. 36, art. 49, art. 61a, art. 74, art. 86, art. 90, art. 130 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT.

Question 51

Co powinna zawierać procedura przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu?

Accepted Answer

Co powinna zawierać procedura przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu?

Wewnętrzna procedura AML/CFT to podstawowy dokument opisujący, jak instytucja obowiązana realizuje swoje obowiązki. Musi być dostosowana do charakteru, rodzaju i rozmiaru działalności. Ustawa AML wskazuje obowiązkowe elementy, które procedura powinna określać: zasady ograniczania i zarządzania ryzykiem, zasady rozpoznawania i oceny ryzyka klienta, zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, zasady przechowywania dokumentów, zasady przekazywania informacji do GIIF, zasady szkoleń, zasady zgłaszania naruszeń przez pracowników, zasady kontroli wewnętrznej oraz zasady postępowania z rozbieżnościami w CRBR. Procedura podlega bieżącej weryfikacji i – przed wdrożeniem – akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 1–3, art. 51 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2324 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 1–3, art. 51 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT.

Question 52

Jak długo należy przechowywać dokumentację związaną ze stosowaniem środków bezpieczeństwa finansowego?

Accepted Answer

Jak długo należy przechowywać dokumentację związaną ze stosowaniem środków bezpieczeństwa finansowego?

Dokumentację związaną ze środkami bezpieczeństwa finansowego przechowuje się przez 5 lat. Okres ten liczy się od dnia zakończenia stosunków gospodarczych z klientem albo od dnia przeprowadzenia transakcji okazjonalnej, a dla wyników analiz transakcji – od dnia ich przeprowadzenia. GIIF może, po ocenie konieczności i proporcjonalności, zażądać przedłużenia przechowywania o kolejny okres, nie dłuższy niż 5 lat, jeżeli jest to potrzebne dla postępowań AML/CFT lub karnych. Dokumenty można przechowywać w formie papierowej lub elektronicznej, pod warunkiem zapewnienia ich zgodności z oryginałem, integralności, poufności i dostępności. Po upływie okresu przechowywania dane osobowe co do zasady się usuwa.

Podstawa prawna: art. 49 ust. 1–5, art. 34 ust. 3 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1829 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 49 ust. 1–5, art. 34 ust. 3 ustawy AML.

Question 53

Czym jest procedura grupowa AML/CFT i kiedy jest wymagana?

Accepted Answer

Czym jest procedura grupowa AML/CFT i kiedy jest wymagana?

Procedura grupowa to wewnętrzna procedura AML/CFT obejmująca całą grupę kapitałową – instytucje obowiązane wchodzące w skład grupy oraz ich oddziały i jednostki zależne z większościowym udziałem mające siedzibę w państwie trzecim. Jej celem jest spójne wykonywanie obowiązków AML/CFT w całej grupie, w szczególności bezpieczna wymiana i ochrona informacji między podmiotami grupy. Obowiązek wprowadzenia procedury grupowej spoczywa na instytucjach obowiązanych należących do grupy. Jeżeli prawo państwa trzeciego nie pozwala na jej wdrożenie w zagranicznych jednostkach, instytucja musi poinformować GIIF i zastosować dodatkowe środki zaradcze.

Podstawa prawna: art. 51 ust. 1–5, art. 130 ust. 2 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT; Komunikat GIIF nr 35 (ogólnogrupowe procedury AML/CFT oraz korzystanie z usług podmiotów trzecich).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 2030 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 51 ust. 1–5, art. 130 ust. 2 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT; Komunikat GIIF nr 35 (ogólnogrupowe procedury AML/CFT oraz korzystanie z usług podmiotów trzecich).

Question 54

Jakie zasady dotyczą prowadzenia szkoleń z zakresu AML/CFT?

Accepted Answer

Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy AML instytucje obowiązane zapewniają udział osób wykonujących obowiązki AML/CFT w programach szkoleniowych dotyczących realizacji tych obowiązków, uwzględniających zagadnienia ochrony danych osobowych. Programy szkoleniowe uwzględniają charakter, rodzaj i rozmiar działalności oraz zapewniają aktualną wiedzę, w szczególności w zakresie obowiązków, o których mowa w art. 74 ust. 1 (zawiadomienie GIIF o okolicznościach mogących wskazywać na pranie pieniędzy), art. 86 ust. 1 (zawiadomienie o podejrzeniu) i art. 89 ust. 1 (wstrzymanie transakcji / blokada rachunku) – art. 52 ust. 2. Do instytucji obowiązanych będących osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą przepis stosuje się odpowiednio (art. 52 ust. 3).

Cechy obowiązku:

- **Adresaci** – osoby wykonujące obowiązki AML/CFT: kadra kierownicza wyższego szczebla, osoby odpowiedzialne (art. 7, 8), analitycy AML, pracownicy pierwszej linii kontaktu z klientem.
- **Częstotliwość** – ustawa nie precyzuje; obowiązek dotyczy zapewnienia aktualnej wiedzy. W praktyce stosuje się szkolenia cykliczne (zwykle roczne), wstępne dla nowych pracowników oraz doraźne po zmianach przepisów lub procedur. Częstotliwość „co rok / co dwa lata" nie wynika wprost z przepisu – to dobra praktyka.
- **Forma** – dowolna zapewniająca skuteczność (stacjonarna, online, warsztaty, e-learning).
- **Dokumentowanie** – ustawa nie nakłada wprost obowiązku dokumentowania, ale w praktyce jest ono niezbędne do wykazania realizacji obowiązku podczas kontroli (zob. pyt. 127).

GIIF wspiera realizację obowiązku, udostępniając programy szkoleniowe (m.in. komunikaty GIIF w sprawie programów szkoleniowych). Wspólny komunikat GIIF, UKNF i NBP nr 92 wyjaśnia zakres obowiązku szkoleniowego z art. 52. Brak szkoleń lub szkolenia nieaktualne stanowią naruszenie obowiązków AML/CFT zagrożone karą administracyjną.

Podstawa prawna: art. 52 ust. 1–3, art. 7, art. 8, art. 74 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 89 ust. 1 ustawy AML; Komunikat GIIF nr 92 (obowiązek szkoleniowy – komunikat GIIF, UKNF i NBP).

Question 55

Jakie konkretne czynności mające na celu ograniczenie ryzyka ML/FT powinna opisywać procedura wewnętrzna? (art. 50 ust. 2 pkt 1)

Accepted Answer

Jakie konkretne czynności mające na celu ograniczenie ryzyka ML/FT powinna opisywać procedura wewnętrzna? (art. 50 ust. 2 pkt 1)

Punkt pierwszy katalogu z art. 50 ust. 2 ustawy AML wymaga, by procedura opisała konkretne czynności ograniczające ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz właściwe zarządzanie zidentyfikowanym ryzykiem. W praktyce procedura powinna opisać: stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego (identyfikacja i weryfikacja klienta oraz beneficjenta rzeczywistego), metodykę oceny ryzyka, działania wobec klientów wysokiego ryzyka (w tym środki wzmożone), monitorowanie transakcji, zgłaszanie podejrzeń do GIIF, weryfikację wykazów sankcyjnych, szkolenia, kontrolę wewnętrzną oraz przechowywanie dokumentacji. Wszystko dostosowane do charakteru, rodzaju i rozmiaru działalności.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 1, art. 27, art. 33, art. 34–37, art. 42, art. 43–46, art. 49, art. 52, art. 53, art. 61a, art. 74, art. 86, art. 89, art. 90 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1787 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 1, art. 27, art. 33, art. 34–37, art. 42, art. 43–46, art. 49, art. 52, art. 53, art. 61a, art. 74, art. 86, art. 89, art. 90 ustawy AML.

Question 56

Jak szczegółowo należy opisać zasady rozpoznawania i oceny ryzyka klienta w procedurze wewnętrznej? (art. 50 ust. 2 pkt 2)

Accepted Answer

Jak szczegółowo należy opisać zasady rozpoznawania i oceny ryzyka klienta w procedurze wewnętrznej? (art. 50 ust. 2 pkt 2)

Procedura powinna jasno opisać, jak instytucja rozpoznaje i ocenia ryzyko związane z konkretnym klientem lub transakcją okazjonalną oraz jak tę ocenę weryfikuje i aktualizuje. Należy określić: kryteria ryzyka (rodzaj klienta, państwo, produkt/usługa, kanał dostawy, wartość i charakter transakcji, źródło majątku, struktura własności), metodykę oceny (wagi, progi, kategorie ryzyka), zasady uwzględniania krajowej oceny ryzyka i oceny ryzyka instytucji, częstotliwość i okoliczności aktualizacji oceny oraz działania zależne od poziomu ryzyka (środki standardowe, uproszczone lub wzmożone). Całość musi być dostosowana do skali i specyfiki działalności.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1–2, art. 33 ust. 2, art. 34 ust. 3, art. 42, art. 43, art. 130 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1950 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1–2, art. 33 ust. 2, art. 34 ust. 3, art. 42, art. 43, art. 130 ustawy AML.

Question 57

W jaki sposób procedura wewnętrzna powinna określać zasady weryfikacji i aktualizacji oceny ryzyka klienta? (art. 50 ust. 2 pkt 2)

Accepted Answer

W jaki sposób procedura wewnętrzna powinna określać zasady weryfikacji i aktualizacji oceny ryzyka klienta? (art. 50 ust. 2 pkt 2)

Procedura musi opisać, kiedy i jak instytucja przegląda oraz aktualizuje ocenę ryzyka klienta. Powinna określić: częstotliwość okresowych przeglądów (im wyższe ryzyko, tym częściej), sytuacje wymagające natychmiastowej aktualizacji (zmiana danych klienta, nowe informacje o powiązaniach sankcyjnych lub postępowaniach, transakcje nietypowe, zmiana przepisów lub wykazów państw wysokiego ryzyka), źródła informacji wykorzystywane do weryfikacji (oświadczenia klienta, rejestry KRS/CEIDG/CRBR, wykazy sankcyjne, systemy monitoringu), osoby odpowiedzialne, skutki zmiany oceny dla stosowanych środków bezpieczeństwa oraz sposób dokumentowania zapewniający ścieżkę audytu.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 2, art. 27, art. 49, art. 54 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1523 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 2, art. 27, art. 49, art. 54 ustawy AML.

Question 58

Jakie konkretne metody stosowania środków bezpieczeństwa finansowego powinny być opisane w procedurze? (art. 50 ust. 2 pkt 3)

Accepted Answer

Jakie konkretne metody stosowania środków bezpieczeństwa finansowego powinny być opisane w procedurze? (art. 50 ust. 2 pkt 3)

Punkt trzeci katalogu wymaga, by procedura opisała środki służące zarządzaniu rozpoznanym ryzykiem – czyli praktyczny sposób stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Procedura powinna określić metody: identyfikacji klienta, weryfikacji jego tożsamości (w tym zdalnej), identyfikacji i weryfikacji beneficjenta rzeczywistego, oceny stosunków gospodarczych oraz bieżącego monitorowania transakcji. Dodatkowo należy opisać zasady stosowania środków wzmożonych (np. wobec PEP i klientów z państw wysokiego ryzyka), środków uproszczonych oraz – w przewidzianych przypadkach – odstąpienia od stosowania środków. Wszystko z uwzględnieniem podejścia opartego na ryzyku.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 3, art. 34 ust. 1, art. 36, art. 42, art. 43, art. 46 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1642 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 3, art. 34 ust. 1, art. 36, art. 42, art. 43, art. 46 ustawy AML.

Question 59

Jakie są zasady tworzenia kopii dokumentów uzyskanych w wyniku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego?

Accepted Answer

Jakie są zasady tworzenia kopii dokumentów uzyskanych w wyniku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego?

Instytucja obowiązana może na potrzeby stosowania środków bezpieczeństwa finansowego przetwarzać informacje z dokumentów tożsamości klienta i osoby działającej w jego imieniu oraz sporządzać ich kopie. Procedura wewnętrzna powinna określić sposób tworzenia kopii (papierowe lub elektroniczne, wymagana jakość i format), zasady potwierdzania zgodności z oryginałem, sposób bezpiecznego przechowywania (dostęp dla osób upoważnionych, ochrona przed utratą i nieuprawnioną zmianą) oraz zasady ochrony danych osobowych zgodnie z RODO (minimalizacja danych). Kopie przechowuje się przez 5 lat, z możliwością przedłużenia przez GIIF.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 4 i 5, art. 49 ust. 1 i 3, art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy AML; RODO (rozporządzenie 2016/679).

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1807 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 34 ust. 4 i 5, art. 49 ust. 1 i 3, art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy AML; RODO (rozporządzenie 2016/679).

Question 60

Jak procedura wewnętrzna powinna regulować kwestię przechowywania informacji o wyjątkach od stosowania środków bezpieczeństwa?

Accepted Answer

Jak procedura wewnętrzna powinna regulować kwestię przechowywania informacji o wyjątkach od stosowania środków bezpieczeństwa?

Jeżeli instytucja obowiązana odstępuje od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego (co jest dopuszczalne tylko w przypadkach przewidzianych ustawą), procedura wewnętrzna powinna regulować dokumentowanie i przechowywanie informacji o takich wyjątkach. Pozwala to organom kontroli zweryfikować, czy odstąpienie było uzasadnione. Procedura powinna wskazać: dopuszczalne przypadki wyjątków, sposób dokumentowania (data, podstawa prawna, opis, ocena ryzyka), osoby uprawnione do decyzji o odstąpieniu, miejsce i zabezpieczenie przechowywania oraz okres przechowywania – co najmniej 5 lat, z możliwością przedłużenia przez GIIF. Warto też przewidzieć okresową weryfikację, czy warunki odstąpienia są nadal spełnione.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 49 ust. 1 i 3, art. 8, art. 42 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1984 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 49 ust. 1 i 3, art. 8, art. 42 ustawy AML.

Question 61

Jakie są zasady dokumentowania szkoleń z zakresu AML?

Accepted Answer

Przepisy ustawy AML nie określają wprost zasad dokumentowania szkoleń. Obowiązek dokumentowania wynika pośrednio z art. 52: instytucja zapewniająca udział w szkoleniach musi być w stanie wykazać realizację tego obowiązku wobec GIIF lub organu nadzoru. Programy szkoleniowe mają uwzględniać charakter, rodzaj i rozmiar działalności oraz aktualną wiedzę o obowiązkach z art. 74, 86 i 89 (art. 52 ust. 2), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji.

Przykładowe formy dokumentacji (dobra praktyka):

- listy obecności uczestników;
- szczegółowy program i zakres tematyczny dostosowany do specyfiki instytucji;
- materiały szkoleniowe z datą opracowania i aktualizacji;
- potwierdzenia ukończenia (certyfikaty, zaświadczenia);
- rejestr szkoleń (data, temat, uczestnicy, prowadzący);
- oświadczenia o zapoznaniu się z materiałami;
- wyniki testów lub innych form weryfikacji wiedzy;
- dokumentacja szkoleń wstępnych nowych pracowników i szkoleń cyklicznych.

Ustawa nie wskazuje okresu przechowywania dokumentacji szkoleniowej; w praktyce zaleca się co najmniej 5 lat, analogicznie do dokumentacji z art. 49. Posiadanie udokumentowanych dowodów szkoleń jest kluczowe podczas kontroli i stanowi potwierdzenie realizacji obowiązku z art. 52.

Podstawa prawna: art. 52 ust. 1–2, art. 49, art. 74, art. 86, art. 89 ustawy AML.

Question 62

Jakie konkretne zasady zgłaszania naruszeń przepisów AML/CFT powinny być opisane w procedurze? (art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53)

Accepted Answer

Jakie konkretne zasady zgłaszania naruszeń przepisów AML/CFT powinny być opisane w procedurze? (art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53)

Procedura wewnętrzna musi określać zasady zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów AML/CFT (art. 50 ust. 2 pkt 8). Szczegóły reguluje odrębna procedura anonimowego zgłaszania naruszeń (art. 53), która powinna wskazywać: osobę odpowiedzialną za odbieranie zgłoszeń, sposób ich odbierania, sposób ochrony zgłaszającego przed działaniami odwetowymi, sposób ochrony danych osobowych zgłaszającego i osoby, której zarzuca się naruszenie, zasady zachowania poufności, rodzaj działań następczych podejmowanych po zgłoszeniu oraz termin usunięcia danych osobowych zawartych w zgłoszeniach.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53 ust. 1–4 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1675 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53 ust. 1–4 ustawy AML.

Question 63

W jaki sposób należy zapewnić anonimowość zgłoszeń naruszeń?

Accepted Answer

W jaki sposób należy zapewnić anonimowość zgłoszeń naruszeń?

Ustawa AML (art. 53) wymaga, by procedura zgłaszania naruszeń umożliwiała zgłoszenie anonimowe. W praktyce oznacza to udostępnienie kanałów, które nie rejestrują danych identyfikujących zgłaszającego (dedykowana skrzynka e-mail lub pocztowa, platforma internetowa, linia telefoniczna), wskazanie osoby odpowiedzialnej za odbieranie zgłoszeń, ochronę danych osobowych zgłaszającego i osoby, której zarzuca się naruszenie, oraz zasady zachowania poufności, gdyby tożsamość zgłaszającego miała zostać ujawniona. Ustawa wprost zakazuje działań odwetowych wobec zgłaszających. Procedura ma więc zarówno umożliwiać anonimowe zgłoszenie, jak i chronić zgłaszającego, jeśli jego tożsamość stanie się znana.

Podstawa prawna: art. 53 ust. 1–4, art. 53a ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1482 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 53 ust. 1–4, art. 53a ustawy AML.

Question 64

Jak procedura wewnętrzna powinna określać zasady kontroli wewnętrznej w zakresie AML/CFT? (art. 50 ust. 2 pkt 9)

Accepted Answer

Jakie konkretne zasady zgłaszania naruszeń przepisów AML/CFT powinny być opisane w procedurze? (art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53)

Procedura wewnętrzna musi określać zasady zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów AML/CFT (art. 50 ust. 2 pkt 8). Szczegóły reguluje odrębna procedura anonimowego zgłaszania naruszeń (art. 53), która powinna wskazywać: osobę odpowiedzialną za odbieranie zgłoszeń, sposób ich odbierania, sposób ochrony zgłaszającego przed działaniami odwetowymi, sposób ochrony danych osobowych zgłaszającego i osoby, której zarzuca się naruszenie, zasady zachowania poufności, rodzaj działań następczych podejmowanych po zgłoszeniu oraz termin usunięcia danych osobowych zawartych w zgłoszeniach.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 8, art. 53 ust. 1–4 ustawy AML.

Pełna odpowiedź w e-booku liczy 1675 znaków. E-book chwilowo niedostępny.

Podstawa prawna: art. 50 ust. 2 pkt 9 ustawy AML; Stanowisko UKNF w sprawie wewnętrznej procedury AML/CFT.

256 pytań i odpowiedzi o AML / CFT

Pełne odpowiedzi na 256 pytań — w jednym e-booku

Wszystkie pytania

1 Podstawy i pojęcia AML/CFT

2 Uczestnicy systemu i role (instytucje obowiązane, AML-RO, GIIF)

3 Środki bezpieczeństwa finansowego: zakres i progi

4 Identyfikacja i weryfikacja klienta

5 Identyfikacja zdalna i kanały cyfrowe

6 Ocena ryzyka instytucji obowiązanej i krajowa ocena ryzyka

7 Ocena ryzyka klienta

8 Środki uproszczone, wzmożone i sytuacje szczególne

9 Beneficjent rzeczywisty i CRBR

10 Osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne (PEP)

11 Procedury wewnętrzne, szkolenia, kontrola wewnętrzna

12 Monitoring i rejestracja transakcji

13 Raportowanie do GIIF, blokady, zakaz ujawniania

14 Outsourcing, agenci i pośrednicy

15 AML/CFT a ochrona danych osobowych (RODO)

16 Sankcje i listy sankcyjne

17 Kary i odpowiedzialność

18 Praktyka: kontrole, dokumentowanie, źródła

19 Travel Rule (TFR) i kryptoaktywa

20 Stanowisko UKNF – wewnętrzna procedura AML/CFT

Potrzebujesz pełnych odpowiedzi?