Co to jest plasowanie w rozumieniu P2B?
Plasowanie to przyznawanie określonej widoczności towarom lub usługom oferowanym na marketplace lub wagi nadawanej wynikom wyszukiwania — niezależnie od środków technologicznych użytych do prezentacji.
Definicja pochodzi z art. 2 pkt 8 rozporządzenia (UE) 2019/1150 (P2B). Motyw 24 preambuły rozszerza ją o praktyczne mechanizmy: „mechanizmy sekwencjonowania algorytmicznego, wystawiania oceny lub opinii, podświetlania wyników lub innych narzędzi wyróżniania, lub też ich kombinacji".
- Plasowanie domyślne
- Klasyczny ranking listy ofert według ustalonego algorytmu (np. „polecane", „najpopularniejsze").
- Sortowanie alternatywne
- Sortowanie według wybranego kryterium konsumenta (cena, popularność, ocena) — także objęte definicją plasowania.
- Wyróżnianie ofert
- Badge'e „Najlepsza oferta", „Polecane", „Bestseller" — także objęte plasowaniem.
- Algorytmiczne pre-selekcje
- Ukrywanie niektórych ofert poniżej progu jakości lub na podstawie sygnałów antyspamowych.
- Plasowanie w kategoriach
- Pozycja oferty wewnątrz kategorii i podkategorii.
Z naszego doświadczenia operatorzy marketplace często zawężają definicję plasowania do „domyślnego sortowania" — i opisują tylko ten mechanizm. Tymczasem art. 5 obejmuje każdy mechanizm wpływający na widoczność oferty, niezależnie od tego, jak nazywany jest w UI marketplace.
Co dokładnie marketplace musi ujawnić?
Marketplace musi w regulaminie określić główne parametry determinujące plasowanie oraz powody, dla których nadano im względne znaczenie w odróżnieniu od innych parametrów.
Wymóg pochodzi z art. 5 ust. 1. Pojęcie „głównego parametru" wyjaśnia motyw 24: „wszelkie ogólne kryteria, procesy, specyficzne sygnały wbudowane w algorytmy lub inne mechanizmy korygowania lub obniżania pozycji stosowane w związku z plasowaniem". Czyli — coś, co realnie wpływa na pozycję, nie każdy z setek sygnałów technicznych w algorytmie.
Przykładowe główne parametry (motyw 25 preambuły)
- Wskaźniki jakości towarów lub usług sprzedawców.
- Stosowanie edytorów i ich zdolność do wpływania na plasowanie tych towarów lub usług.
- Zakres wpływu wynagrodzenia na plasowanie.
- Cechy wizualne oferty internetowej.
- Inne elementy nie powiązane lub jedynie w niewielkim stopniu powiązane z danym towarem lub usługą.
Art. 5 ust. 5 wymaga, by opis był wystarczający do umożliwienia sprzedawcy zrozumienia, czy — i w jakim zakresie — w mechanizmie plasowania uwzględnia się charakterystyki towarów i usług oraz ich znaczenie dla konsumentów. W praktyce sam katalog czynników nie wystarcza — sprzedawca musi zrozumieć, dlaczego dane parametry mają takie, a nie inne znaczenie.
Czy marketplace musi ujawnić płatne plasowanie?
Tak. Jeżeli marketplace pozwala wpływać na plasowanie w zamian za bezpośrednie lub pośrednie wynagrodzenie, musi opisać te możliwości i ich wpływ na pozycję ofert. Granicę między płatnym plasowaniem a faworyzowaniem własnych ofert szczegółowo omawiamy w artykule o samopreferencji marketplace z art. 7 P2B.
Art. 5 ust. 3 obejmuje nie tylko klasyczne reklamy. Motyw 25 wprost rozszerza pojęcie „wynagrodzenia" o wynagrodzenie pośrednie: „w postaci przyjęcia przez użytkownika biznesowego dodatkowych zobowiązań jakiegokolwiek rodzaju, których praktycznym skutkiem jest poprawa plasowania, takich jak wykorzystanie usług dodatkowych lub wszelkich funkcji premium".
| Mechanizm | Czy wymaga ujawnienia w art. 5 ust. 3? |
|---|---|
| Reklamy (sponsored listings) | Tak — bezpośrednie wynagrodzenie |
| Programy premium / pro z elementem rankingowym | Tak — bezpośrednie wynagrodzenie |
| Pakiety logistyczne (np. fulfillment platformy) wpływające na pozycję | Tak — wynagrodzenie pośrednie (motyw 25) |
| Programy „przyspieszonej wysyłki" wpływające na ranking | Tak — wynagrodzenie pośrednie |
| Plasowanie naturalne (algorytm bazowy bez wynagrodzenia) | Wymaga ujawnienia w art. 5 ust. 1, ale nie w ust. 3 |
Naszym zdaniem operator marketplace powinien zadać sobie konkretne pytanie: czy istnieje jakikolwiek mechanizm, w którym sprzedawca, decydując się na dodatkową usługę lub opłatę, otrzymuje lepszą pozycję? Jeżeli tak — ten mechanizm wymaga ujawnienia w opisie parametrów.
Czym różnią się obowiązki marketplace od obowiązków wyszukiwarki?
Marketplace umieszcza opis parametrów w regulaminie, wyszukiwarka internetowa musi go udostępnić publicznie i aktualizować na bieżąco.
- Marketplace (art. 5 ust. 1)
- Opis głównych parametrów w regulaminie (warunkach korzystania z usług). Sprzedawcy mają do niego dostęp na zasadach łatwej dostępności z art. 3 ust. 1 lit. b.
- Wyszukiwarka internetowa (art. 5 ust. 2)
- Łatwo i ogólnodostępny opis, sformułowany prostym i przystępnym językiem, aktualizowany na bieżąco. Motyw 26: obszary stron wymagające logowania nie są „łatwo i publicznie dostępne".
- Wyszukiwarka — usuwanie z listy (art. 5 ust. 4)
- Jeżeli wyszukiwarka zmieniła kolejność plasowania w konkretnym przypadku lub usunęła stronę z listy na podstawie powiadomienia od strony trzeciej, musi zapewnić użytkownikowi korzystającemu ze strony w celach biznesowych możliwość sprawdzenia treści tego powiadomienia.
Czego marketplace nie musi ujawniać?
Marketplace nie musi ujawniać samego algorytmu rankingu ani informacji, które umożliwiałyby manipulację wynikami.
Art. 5 ust. 6 stanowi: „Od dostawców usług pośrednictwa internetowego i dostawców wyszukiwarek internetowych nie wymaga się przy spełnianiu wymogów ustanowionych w niniejszym artykule ujawniania algorytmów ani informacji, które z dostateczną pewnością umożliwiłyby wprowadzenie konsumentów w błąd lub zaszkodziłyby konsumentom poprzez manipulację wynikami wyszukiwania". Art. 5 ust. 6 zachowuje też „bez uszczerbku" stosowanie dyrektywy (UE) 2016/943 o ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa.
W praktyce oznacza to dwa wyłączenia:
- Sam algorytm — kod, formuły matematyczne, wagi numeryczne — nie musi być ujawniony. Wymóg dotyczy opisu parametrów, nie kodu.
- Informacje, które umożliwiałyby manipulację wynikami — np. ukryte sygnały antyspamowe, których ujawnienie pozwoliłoby spamerom je obejść.
Jakie są wytyczne Komisji do art. 5?
Art. 5 ust. 7 zobowiązał Komisję Europejską do opracowania wytycznych dotyczących wymogów przejrzystości plasowania, by ułatwić operatorom marketplace i wyszukiwarek przestrzeganie i egzekwowanie tych wymogów.
Komisja wydała te wytyczne w postaci komunikatu opublikowanego w Dzienniku Urzędowym UE. Wytyczne nie są aktem prawnie wiążącym, ale mają istotne znaczenie interpretacyjne — w razie sporu sądowego argument oparty na wytycznych Komisji ma realne znaczenie merytoryczne, choć nie zastępuje interpretacji samego rozporządzenia.
Z naszego doświadczenia wytyczne Komisji są w tej regulacji szczególnie pomocne — bo art. 5 jest sformułowany w sposób ogólny i wymaga konkretyzacji.
Najczęstsze błędy operatorów marketplace przy wdrażaniu art. 5
- Opis sprowadzony do listy ogólnych haseł („pozycja zależy od jakości oferty, dostępności produktu, wyników sprzedażowych") — bez uzasadnienia, dlaczego nadano im znaczenie.
- Pominięcie płatnego plasowania — marketplace prowadzi reklamy lub program premium z elementem rankingowym, ale nie wymienia wynagrodzenia jako parametru (naruszenie art. 5 ust. 3).
- Brak aktualizacji opisu po zmianie algorytmu — regulamin staje się fikcją.
- Mylenie obowiązku ujawnienia parametrów z obowiązkiem ujawnienia algorytmu — operator boi się art. 5, choć ust. 6 wprost wyłącza ten obowiązek.
- Ukrywanie opisu w zamkniętej części regulaminu — dla wyszukiwarek wprost niedopuszczalne (motyw 26), dla marketplace — sprzeczne z art. 3 ust. 1 lit. b.
Najważniejsze działania do podjęcia
- Spisz wszystkie mechanizmy wpływające na widoczność ofert na marketplace — sortowanie, filtry, wyróżnienia, badge'e, plasowanie wewnątrz kategorii.
- Z tej listy wyodrębnij główne parametry — te, które realnie determinują pozycję. Opisz je prostym językiem.
- Wyjaśnij, dlaczego te parametry mają takie znaczenie. To wymóg z art. 5 ust. 1 zdanie drugie.
- Sprawdź, czy oferujesz jakąkolwiek możliwość wpływania na plasowanie za wynagrodzeniem (bezpośrednim lub pośrednim — programy premium, dodatkowe usługi, fulfillment platformy). Jeżeli tak — opisz mechanizm i jego wpływ (art. 5 ust. 3).
- Zapewnij łatwą dostępność opisu. Dla marketplace — co najmniej w regulaminie. Dla wyszukiwarki — publicznie, poza obszarem logowania (motyw 26).
- Ustanów proces aktualizacji opisu. Każda istotna zmiana algorytmu wymaga zmiany opisu — i 15-dniowego okresu powiadomienia z art. 3 ust. 2, jeżeli zmiana parametrów wymaga zmiany regulaminu marketplace.
