Po nowelizacji „warzywniakowej" odpowiedzialność członka zarządu i członka rady nadzorczej Małej Instytucji Płatniczej (MIP) ma konkretną liczbę: do 500 000 zł kary administracyjnej, którą KNF może nałożyć na osobę bezpośrednio odpowiedzialną za stwierdzone nieprawidłowości. Co więcej — taka kara może zostać nałożona w terminie 5 lat od dnia popełnienia naruszenia, niezależnie od tego, czy dana osoba dalej pełni funkcję. Ten artykuł porządkuje, kogo, za co i kiedy może spotkać ten typ sankcji. Pełna podstawa: ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. 2025 poz. 611, t.j.; dalej: UUP) oraz ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.).

Co dokładnie zmienił warzywniak w odpowiedzialności zarządu MIP?

Od 29 września 2024 r. art. 117s ust. 6 pkt 1 UUP daje KNF możliwość nałożenia kary pieniężnej do 500 000 zł na osobę zarządzającą MIP-em albo członka organu statutowego bezpośrednio odpowiedzialnego za nadzór.

Pełna treść art. 117s ust. 6 pkt 1 UUP: KNF może „nałożyć na osobę, która w okresie, w którym nastąpiły naruszenia, pełniła funkcję osoby zarządzającej bezpośrednio odpowiedzialnej za stwierdzone nieprawidłowości albo była członkiem organu statutowego bezpośrednio odpowiedzialnym za nadzór nad obszarem, w którym stwierdzono nieprawidłowości, karę pieniężną do wysokości 500 000 zł".

Kluczowych jest pięć słów: „w okresie, w którym nastąpiły naruszenia". Kara dotyczy osoby, która pełniła funkcję w czasie naruszenia — nie osoby, która pełni funkcję w momencie wydania decyzji. Z praktycznego punktu widzenia: rezygnacja albo odwołanie z zarządu lub rady nadzorczej nie chroni przed odpowiedzialnością za to, co działo się wcześniej.

Wcześniej kara dla członka zarządu MIP-a istniała w mniejszej skali — odpowiadała trzymiesięcznemu wynagrodzeniu (analogicznie do regulacji z Kodeksu pracy). W praktyce — z uwagi na realia rynkowe — często nie miała funkcji odstraszającej. Kwota 500 000 zł zmienia ten obraz.

Kogo dokładnie KNF może ukarać?

Krąg osób, które mogą zostać ukarane na podstawie art. 117s ust. 6 pkt 1 UUP, sprowadza się do dwóch grup:

Osoba zarządzająca bezpośrednio odpowiedzialna za nieprawidłowości
Członek zarządu MIP-a, w którego zakresie kompetencji znajduje się obszar, w którym stwierdzono naruszenie. W instytucjach z zarządem wieloosobowym zazwyczaj jeden członek zarządu odpowiada wprost za obszar płatniczy (zwłaszcza w działalności hybrydowej). W zarządzie jednoosobowym albo bez wyznaczonego członka — zwykle prezes.
Członek organu statutowego odpowiedzialny za nadzór
Członek rady nadzorczej, jeżeli MIP ją posiada. W praktyce — z naszego doświadczenia — w MIP-ach rzadko spotyka się formalne wyznaczenie członka rady nadzorczej odpowiedzialnego za nadzór nad obszarem płatniczym. To otwiera przestrzeń, w której KNF może próbować ukarać kilku członków rady nadzorczej za to samo naruszenie.

W naszej ocenie pojęcie „członka organu statutowego" obejmuje także wspólnika, któremu statut spółki albo umowa inwestycyjna przyznaje szczególne uprawnienia nadzorcze (np. prawo kontroli, prawo zatwierdzania określonych decyzji). To jest interpretacja, która jeszcze nie przeszła testu sądowego — ale wynika wprost z brzmienia przepisu.

Za co KNF może nałożyć karę?

Kara z art. 117s ust. 6 pkt 1 UUP dotyczy naruszeń obszaru regulowanego ustawą o usługach płatniczych i powiązanymi aktami wykonawczymi.

Z naszego doświadczenia najczęstsze obszary, w których MIP-y popełniają błędy uzasadniające takie postępowanie KNF, to:

  • niewłaściwe procedury AML/CFT — niezgodność z ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, błędy w identyfikacji albo weryfikacji klienta, brak monitoringu transakcji;
  • brak albo niedostateczne procedury outsourcingowe — niezgodne z art. 86 UUP w odesłaniu do art. 117i UUP;
  • brak albo niedostateczne procedury chmurowe — niezgodne z Komunikatem UKNF z 23 stycznia 2020 r. dotyczącym przetwarzania w chmurze obliczeniowej publicznej lub hybrydowej;
  • niewykonanie zaleceń KNF wydanych na podstawie art. 117s ust. 4 UUP;
  • niewykonanie obowiązków raportowych — w tym sprawozdań kwartalnych albo rocznych z art. 117r UUP, raportów do NBP z art. 14ab UUP, raportów fraudów z art. 32h UUP (więcej w artykule o raportowaniu MIP);
  • przekroczenie limitu z art. 117f ust. 3 UUP bez dopełnienia obowiązku z art. 117q ust. 1 UUP (więcej w artykule o limicie MIP);
  • niewłaściwa ochrona środków użytkowników w sposób wymagany przez art. 117o UUP (w odesłaniu do art. 78 i 80 UUP).

Kara nie obejmuje obszarów, które nie są regulowane ustawą o usługach płatniczych. Jeżeli MIP w działalności hybrydowej narusza np. przepisy środowiskowe — odpowiednim organem jest inny niż KNF, a podstawą prawną nie jest art. 117s ust. 6 UUP.

Jak długo KNF może nałożyć karę po naruszeniu?

KNF może nałożyć karę administracyjną w terminie 5 lat od dnia popełnienia naruszenia.

Podstawa prawna: art. 189g § 1 K.p.a. — „Administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa". Termin biegnie w pełnych latach kalendarzowych od dnia naruszenia, a nie od końca roku, w którym naruszenie miało miejsce — to jest istotna różnica względem niektórych terminów podatkowych.

Z punktu widzenia osoby zarządzającej oznacza to, że odpowiedzialność „nie wygaśnie" automatycznie ze zmianą zarządu albo rady nadzorczej. Z naszego doświadczenia to praktyczny argument za prowadzeniem szczegółowych protokołów posiedzeń zarządu i rady nadzorczej, w których wyraźnie dokumentuje się, kto odpowiada za jaki obszar — nawet jeżeli statut tego nie wymaga wprost.

Jak wygląda postępowanie i odwołanie?

Postępowanie w sprawie nałożenia kary z art. 117s ust. 6 UUP toczy się na zasadach K.p.a. Decyzja KNF nie jest postępowaniem sądowym w pierwszej instancji — to decyzja organu nadzoru.

Od decyzji o karze można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do KNF, a następnie — w razie podtrzymania kary — skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z naszego doświadczenia postępowania sądowo-administracyjne w sprawach kar finansowych trwają od 2 do 4 lat.

Co istotne — sama decyzja o karze pieniężnej z art. 117s ust. 6 UUP nie ma automatycznego rygoru natychmiastowej wykonalności. Rygor natychmiastowej wykonalności jest zarezerwowany dla decyzji o zakazie wykonywania działalności w charakterze MIP (art. 117s ust. 9 UUP). To oznacza, że teoretycznie można wstrzymać wykonanie kary do czasu rozstrzygnięcia sądowego — w praktyce jednak KNF często orzeka w decyzji rygor natychmiastowej wykonalności także dla kar finansowych, na podstawie art. 108 K.p.a., jeżeli zachodzi „ważny interes społeczny".

Najważniejsze działania do podjęcia

Po warzywniaku rola członków zarządu i rady nadzorczej MIP-a wymaga dwóch konkretnych ruchów:

  • Zaktualizuj statut, regulamin zarządu i regulamin rady nadzorczej. Wskaż wprost, który członek zarządu odpowiada za obszar płatniczy i który członek rady nadzorczej sprawuje nadzór nad tym obszarem. Brak takiego wskazania może otworzyć drogę do nałożenia kary na każdego członka organu.
  • Zweryfikuj umowę inwestycyjną i statut pod kątem szczególnych uprawnień wspólników. Jeżeli umowa inwestycyjna nadaje któremuś wspólnikowi prawo kontroli albo zatwierdzania decyzji, ten wspólnik może być traktowany jako „członek organu statutowego" w rozumieniu art. 117s ust. 6 pkt 1 UUP.
  • Sprawdź polisę D&O. Większość standardowych polis wyłącza odpowiedzialność za kary administracyjne. Polisy „regulatory enforcement" są wyjątkiem — wymagają osobnej negocjacji.
  • Wprowadź regularny audyt compliance. Zweryfikuj raz na pół roku, czy procedury AML/CFT, outsourcingowe i chmurowe są aktualne, czy raporty kwartalne, roczne, półroczne (NBP, fraudy) wychodzą terminowo, czy zalecenia KNF są wykonane.
  • Dokumentuj decyzje organów. Protokoły posiedzeń zarządu i rady nadzorczej, w których wyraźnie wskazuje się odpowiedzialność za poszczególne obszary, są materiałem dowodowym w postępowaniu z art. 117s ust. 6 UUP.

Jeżeli zasiadasz w zarządzie albo radzie nadzorczej MIP-a i chcesz w 15 minut omówić Twoje ryzyko osobiste — zarezerwuj rozmowę z Tomaszem Klecorem.

Powiązane: Mała Instytucja Płatnicza — przewodnik · Limit 1,5 mln EUR w MIP · Obowiązki raportowe MIP.